Priča o milanovačkom tenku

Priča o milanovačkom tenku foto:Muzej rudničko-takovskog kraja


,,Živim kod tenka“, izraz za mesto određivanja, često se može čuti u Gornjem Milanovcu, kao naziv za mesto gde se nalazi spomen-tenk. Međutim, šta bi Milanovčani mogli reći otkud on tu i šta predstavlja.


,,Tenk“ se nalazi na raskrsnici puteva za Kragujevac i Čačak. Do pre nekoliko godina je ispred tenka stajala tabla sa natpisom: ,,U Majdanu i ovde na reci Despotovici, 6. i 15. oktobra 1941. godine borci Takovskog bataljona partizanskog odreda ,,Dr Dragiša Mišović“ zarobili su dva nemačka tenka. Kao prvi ustanički tenkovi učestvovali su u borbama na Rapaj brdu i Kraljevu 1941. godine.“ Ova tabla danas više ne postoji, a jedno vreme je bila jako oštećena. Njena sudbina nije poznata. Isto tako je nastala urbana legenda da je baš ovaj tenk bio u gore pomenutim borbama. Verovatno zbog toga što isti ovi tenkovi se pojavljuju u filmu ,,Crvena zemlja“ iz 1975. godine.

Međutim, istoriografija nudi drugačiji odgovor. Tenk koji se nalazi na raskrsnici je američki tenk M-4 ,,Šerman“. Ovaj tip tenka je JNA dobila posle 1948. godine kao vid američke vojne pomoći zbog moguće invazije SSSR-a na Jugoslaviju. Kako su već šestdesetih godina XX veka postali potpuno zastareli, izbačeni su iz naoružanja JNA. Početkom sedamdesetih godina postavljen je na raskrsnicu kao obeležje borbe za Gornji Milanovac 1941. godine.

 

 

foto:Muzej rudničko-takovskog kraja

 

U istoriografiji postoje sporenja oko toga ko je sve učestvovao u borbi protiv Nemaca tog 14. oktobra, da li partizani i četnici protiv Nemaca ili samo četnici ili partizani. U svakom slučaju, ustanici su organizovali očekivanu nemačku kolonu koja bi pokušala da ponovo povrati Gornji Milanovac koji je bio u ustaničkim rukama. Nemački treći bataljon 749. puka 717. divizije, ojačan artiljerijom i tenkovima krenuo je u ranu zoru 14. oktobra ka Gornjem Milanovcu iz Kragujevca.
Ustanici su započeli borbe u selu Drača, ali su se ubrzo povukli jer iskopani rovovi preko puta nisu zaustavili tenkove. Sledeću borbu je vodio major Miodrag Palošević u selu Barama, kada je došlo do žestokog okršaja u kome je uništena baterija nemačke artiljerije. Gubitaka je bilo na obe strane ali nije poznato koliki su bili.

Nemci su ovde prenoćili, pa je novo nastupanje krenulo 15. oktobra. Odbrana je organizovana na Rapaj brdu. Nemci su probili ustaničku odbranu uz gubitak od dva tenka i ušli u Gornji Milanovac. Ponovo su popalili grad, uhapsili preko sto civila i krenuli da ih sprovode ka Kragujevcu. Ustanici su napadali bok nemačke kolone i tom prilikom su Nemci ostavili dva tenka u kaljuzi reke Despotovice (na mostu kod današnje fabrike ,,Foka“). Nije pouzdano da li su se pokvarili pa su ih Nemci ostavili ili su bili oštećeni i izbačeni iz stroja. U svakom slučaju, ustanici su došli do vrednog ratnog plena. Gubici Nemaca bili su 10 mrtvih i 26 ranjenih vojnika. Međutim, u znak odmazde za ove gubitke, Nemci su izvršili streljanje poznato kao ,,Kragujevački oktobar“ u kojem je stradalo 2 803 osobe.

Tenkovi su kasnije prebačeni u četničko-partizansku opsadu Kraljeva, a dalja njihova sudbina nije poznata. Zna se da četnici nisu imali municije za njih, pa su koristili samo njihove mitraljeze i iz kupole bacali bombe na nemačke položaje.

Modeli tenkova koji su zarobljeni u Nevadama bili su Hočkis H-35, koje su Nemci zarobili u Francuskoj 1940. godine i koje su koristili u drugorazrednim jedinicama (kakva je bila npr. 717. nemačka posadna divizija). Postoje podaci da su Nemci kod Kraljeva ova dva tenka povratili, ali da njihov remont nije bio moguć.

,,Šerman“ koji simbolizuje ove borbe je dugo vremena služio kao javni toalet i mesto za ispisivanje grafita. Farbanje i čišćenje unutrašnjosti izvršeno je 2015. godine tako da je ovaj spomen-tenk povratio svoju prvobitnu namenu. Tabla ispred njega još uvek nije vraćena.

 

 

Nikola Petrović

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter
Ocenite ovaj članak
(17 glasova)

 

 

 

 

 

 

Go to top