Iz starog albuma - Fotografija iz 1944.godine

Ravnogorci pred bitku na Jelovoj gori 1944.godina Ravnogorci pred bitku na Jelovoj gori 1944.godina foto:Nikola Petrović

Mali prilog istoriji Drugog svetskog rata

 

"Istoriju pišu pobednici“, kovanica je koju najčešće čuje istoričar od laika. Naročito se tada koristi primer prikaza Drugog svetskog rata u udžbenicima istorije štampanih tokom postojanja SFRJ. Sa druge strane, postoje i oni koji baštine prikaze baš takve istorije čak i danas, u vreme masovnog otvaranja arhiva.

Drugi svetski rat još uvek spada u osetljive i kontroverzne teme, kako istoričarima, tako i laicima. On i dalje izaziva duboke podele u srpskom društvu, ali i među stručnjacima koji često odstupaju od metodologije istorijske nauke kada iznose rezultate svojih istraživanja.

Kada se započne pretraga fotografija na Guglu pod pojmom "četnik“ ili "četnici“, prvih dvadesetak slika su ljudi sa dugim bradama, ukrštenim redenicima, nožem u zubima (fotografija sa tzv. sabora na Ravnoj Gori koji se održava svake godine u maju) i sl. Često su zagrljeni sa ljudima u nemačkoj uniformi, poneka i sa ljudima u italijanskoj ili ustaškoj uniformi, a ima i onih na kojima tri čoveka prislanjaju kame čoveku pod grlo.

Sve ovo je viđeno i u filmskom žanru poznatim pod nazivom "partizanski film“, kao deo "crvenog talasa“ u jugoslovenskoj kinematografiji. Dodatak gore pomenutom je taj što su četnici uglavnom prikazivani kao alkoholičari, neuravnoteženog ponašanja, neuredni i sl. Autor neće ulaziti u autentičnost gore pomenutih fotografija, kao i komentarisanje umetničke slobode ovih filmskih ostvarenja.

Prikazana fotografija je poklon redova Jugoslovenske vojske u Otadžbini Ljubiše Milovića (1921 – 2012) autoru. To je bila jedina materijalna uspomena iz rata poslednjeg živog ravnogorca iz rudničko – gružanskog kraja. Kako je u vreme davanja intervjua već imao 90 godina, demencija i katarakta su učinili da je Ljubiša mogao da pokaže samo sebe na ovoj fotografiji (stoji, sedmi s leva). Imena njegovih ratnih drugova su zapisana, ali gde je ko na fotografiji, nije mogao da prepozna. Fotografija je nastala 1944. godine neposredno pre bitke na Jelovoj gori.

Kako se ne zna ko je još na slici, može se smatrati da ona nema neku posebnu istorijsku vrednost. Bar je tako bilo dok autor nije počeo analitički da posmatra fotografije. Na ovoj slici se nalaze 44 vojnika JVuO. Samo dvojica od njih nose brade, a i one su uredno podšišane. Svi ostali su uredno obrijani. Uniforme su im kombinacija narodne nošnje, civilnog odela i poneke bluze ili šajkače sa jugoslovenske uniforme M39, utegnutosti koliko ove kombinacije dozvoljavaju.

Nijedan nije istakao kamu, bajonet ili neko slično hladno oružje, već puške (raznih modela) i dva puškomitraljeza (verovatno francuski M1915 "Šoša“ i čehoslovački Zbrojovka vz.26 "Zorka“). Nijedan nema ukrštene redenike (verovatno što nijedan nema nemački puškomitraljez MG 34 ili MG42 "Šarac“ ili su možda u ozbiljnom nedostatku municije), već većina imaju ukrštene kaiševe vojničkih torbica, rančeva ili uprtača.

U svakom slučaju odaju utisak vojnika, koji već četvrtu godinu gerilski ratuju, snadbevajući se najčešće ratnim plenom, pa je zato sve tako na njima neunificirano. Da su ovo vojnici JVuO vidi se po kokardama koju nosi nekoliko vojnika na kapama. Ovim vojnicima ovo je bila poslednja fotografija pred borbu sa Nemcima koji su se povlačili iz Grčke, i vojnicima NOPOJ-a koji su izvodili invaziju na Srbiju, da bi prelomili građanski rat u svoju korist. Po rečima Ljubiše Milovića, samo nekoliko njih sa ove fotografije je dočekalo kraj rata.

Kako sada ovakvu fotografiju uklopiti u dosadašnju, prilično tendeciozno i pristrasno izloženu istoriju Drugog svetskog rata na našem području?

Nikola Petrović

 

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter
Ocenite ovaj članak
(4 glasova)

 

 

 

 

 

 

Go to top