Rudničko-takovski kraj u srednjem veku

Ostrvica Ostrvica foto: Saša Savović

 

       Krajem VI i početkom VII veka Srbi definitivno naseljavaju prostore južno od Save i Dunava, čime dolazi do definitivnog sloma vizantijske odbrane na ovim rekama, kao i početak razvoja srpskih zemalja na ovim prostorima. U periodu ranog srednjeg veka, za sada, skoro da nema pomena današnjeg rudničko-takovskog kraja, tako da ostaje nepoznanica zauzimanja ovog prostora od strane Srba.

 

        U poznom srednjem veku, ovaj kraj Nemanjići pripajaju Srbiji. Trebalo bi istaći da su teritorije južno od Zapadne Morave bile privredno i administrativno razvijenije od današnje Šumadije, pa samim nema mnogo pomena rudničko-takovskog kraja. Tek u XIII veku okolnosti se menjaju. U žičkoj povelji kralja Stefana Prvovenčanog pominje se dolina reke Gruže, a Mihailo Dragić u svojoj raspravi o Rudniku smatra da je Rudnik tada pripadao Srbiji i da je granica Srbije prema Ugarskoj bila na planinama Rudnik – Suvobor – Maljen. U vreme vladavine kralja Uroša I Nemanjića (1241/2 – 1276) počinje doseljavanje Sasa, odnosno Saksonaca,  koji započinju rudarsku proizvodnju. Rudnik je drugo mesto u Srbiji, posle Brskova, u kome su započli sa rudarenjem.

           

Ostrvica, foto:Saša Savović

Kralj Dragutin je posle Deževskog sporazuma 1282. godine zadržao oblast Rudnika i pripojio je sa oblastima koju je dobio od ugarskog kralja. U njemu je ovaj kralj kovao i svoj novac, kao i njegov sin Vladislav II. U ovom mestu kovnica novca je radila najduže od svih u srednjevekovnoj Srbiji. Od metala, na Rudniku su vađeni i prerađivani srebro, olovo i bakar.

 

Dinar Stefana Dečanskog kovanog na Rudniku, fotografije iz knjige G.Milanovac i Takovski kraj

            Rudničko-takovski kraj je bio poprište dinastičkih borbi između Nemanjića. Tako je 1323/24. godine kralj Stefan Dečanski se sukobio sa Vladislavom II, po Deževskom sporazumu legitimni naslednik prestola, u okolini glavne tvrđave u ovom kraju – Ostrvici.

            Koliko je Rudnik bio značajan u srednjem veku, govori i podatak da je mogući cilj pohoda ugarskog kralja Karla Roberta bio upravo ovaj grad, pa je to izazvalo uznemirenost Dubrovčana. Drugi rat cara Dušana sa Ugarskom je bio upravo na ovom prostoru. Naime, ugarski kralj Ludvik je poveo svoju vojsku u osvajanje ove planine, a car Dušan je izdao 14. avgusta 1354. godine jednu povelju ,,na Brusnici pod Rudnikom“. Ugarski pohod se završio povlačenjem iz Srbije, a kao moguće mesto sukoba se uzima upravo Rudnik. Posle smrti cara Dušana, Ugarska je ponovo krenula na Srbiju upravo ka Rudniku. Vojska srpskog cara Uroša je krenula u susret Ugrima i time izazvala njihovo povlačenje iz Srbije.

 

Dinar kralja Dragutina kovan na Rudniku

            Ovaj kraj je posedovao srpski velikaš Nikola Altomanović od 1367. do 1373. godine, a u Rudniku je kovao i svoj novac. Posle poraza župana Nikole, ovaj kraj pada pod vlast kneza Lazara Hrebeljanovića. Postoje mnoge narodne legende koje govore o učešću ratnika iz rudničko-takovskog kraja u Kosovskoj bici 1389. godine. Tako je selo Beluća preimenovana u Crnuću zbog masovne pogibije na Kosovu, a iz sela Potočana u planini Ješevac (danas više ne postoji) narod govori o 60 konjanika koji se nisu vratili iz ovog boja. Neposredno nakon Kosovskog boja, ovaj kraj je zadesila nova ugarska invazija. Godine 1397. Ugri zauzimaju utvrđenje Nevade.

 

Dinar kralja Uroša I, takođe sa Rudnika

            Turci su ovaj kraj prvi put zaposeli 1438. godine kada sultan Murat II osvaja Ostrvicu. Nakon obnove Despotovine 1444. godine, Turci se povlače iz ovog kraja i postaje deo države Đurđa Brankovića. Despot Đurađ je umro 1456. u ,,Srebrenici pod Rudnikom“, a sahranjen je u svojoj zadužbini u Krivoj Reci. Danas ova zadužbina ne postoji, a nije utvrđeno da li je ona bila u selu Kriva Reka ili se misli na reku pritoku Dičine. Ostrvica pada ponovo u turske ruke 1454. godine, a ubrzo za njom i ceo današnji rudničko-takovski kraj.

            Kroz ovaj kraj prolazili su i važni srednjevekovni putevi. Od Ljiga je put išao do Rudnika. Od Rudnika ka Gruži išle su dve varijante puta: po prvoj put je išao dolinom Kameničke reke ka Knići, a po drugoj, put je išao Od Rudnika do Vrbave, a potom preko Belog Polja i Bečevice za grad Borač. Smatra se da je od Rudnika išao još jedan put preko Majdana, Brusnice i Brđana za Čačak. 

 

Nikola Petrović

 

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter
Ocenite ovaj članak
(6 glasova)

 

 

 

 

 

 

 

Go to top