Riznica

O Vrbici suze radosnice uz litiju i oca Dragana

 

Nastupajućeg vikenda, u subotu, po deseti put mladi školarci, omladina i građani Rudnika proslaviće litijom Lazarevu subotu – Vrbicu. Kako je to bilo prve godine najbolje govori deo teksta učitelja rudničke škole Gorana Krsmanovića, objavljen u Pravoslavlju, listu Srpske pravoslavne crkve. Ovo je ujedno i traktat o upornosti i ulozi paroha Jarmenovačkog Dragan Mijailovića i njegovim zaslugama u izgradnji našeg crkvenog hrama.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Ono što je zapisano, to je istorija, a sve ostalo što se ne zabeleži pada u zaborav. Međutim, srpski narod je imao vrlo turbulentnu istoriju, pa mnoge pojave, procesi, ličnosti i sl. pa je prava sreća ukoliko je nešto od toga preživelo barem u usmenom narodnom predanju. Često narodno predanje i pisana reč ne idu zajedno u rekonstruisanju prošlosti jer jedno drugo ne mogu dokazati. A postoje i primeri gde su u potpunoj suprotnosti. Takav je slučaj sa gejzirom u Donjoj Vrbavi.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter


Hroničar i doajen fotografije rudničkog kraja Dragiša Miletić, koji je umro pre pet godina, dostavio je redakciji „Rudničanina“ spisak najznačajnijih ljudi našeg mesta u periodu do Drugog svetskog rata. Istina, uradio je to po ličnom sećanju, pa je nužno i oravdano određene podatke i nedostatke mnogih ljudi primiti sa bezrazložnim motivom. Najvažnije je da se ovi popisani ljudi ne zaborave i ovaj spisak-tekst ima to za cilj, koji je, kako vreme odmiče, očigledno vrlo značajan za istoriju rudničkog kraja. Posebno treba istaći da danas na ovim prostorima žive naslednici, sinovi, unučad i praunučad, ovih prvih „privrednika“ varošice Rudnik.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

 

Srpska istorija najčešće beleži lomove, diskontinuitete, a kontinuiteti u njoj su vrlo malobrojni i vremenski su kratki. U ovakvom pristupu, naročito je dinamična istorija XX veka: Majski prevrat, Prvi svetski rat, Šestojanuarska diktatura, Drugi svetski rat i ratovi za jugoslovensko nasleđe. Ovi poslednji još uvek nisu istorija zbog vremenske bliskosti sa sadašnjicom, već o njima samo možemo govoriti u okviru hronologije. Ipak, i Drugi svetski rat kao da nije završen na ovim prostorima, verovatno zbog erupcije procesa i strujanja koja je pokrenuo. Jedna od tih erupcija je građanski rat u Srbiji 1941. koji je, kao svoju prvu žrtvu ubeležio Milenka Brakovića.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Metaloprerađivačka industrija METALAC nastala je 4. aprila 1959. godine spajanjem male Metalske zadruge „Jedinstvo“ i Zanatsko-automehaničarske radnje „Metalac“.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Tokom XIX veka, stanovnici sela Donje Vrbave najčešće su bili zemljoradnici i stočari.

Uglavnom su posedovali zemlju u samom srcu Ješevca, na potesima Zelena bara, Markov laz, Džodin laz, Ravančice, Tepsišće, a redje u tzv. Polju, odnosno u kotlini reke Gruže. Strah od prometne kotline bio je prisutan i u XIX veku, pa je i do današnjih dana opstao naziv za potes na Ješevcu ­ Zbegovi. 

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Srpska istorija beleži velike potrese, diskontinuitete i prelome, uslovljene najčešće ratovima i migracijama stanovništva. Rekonstruisati prošlost na ovim prostorima je veoma otežano, čak i događaje vezane za noviju istoriju. Ipak, istorija XIX i XX veka je još uvek ,,živa“, a samim tim je lakše saznati biografije ličnosti koje su je stvarali. Za selo Donju Vrbavu, najznačajniji je svakako brigadni general Spasoje Tešić.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Manastir Stara Pavlica se nalazi u selu Pavlici, na stenovitoj zaravni iznad Ibra, nekoliko kilometara severno od Raške. Ne zna se tačno kada je sagrađen, ali se pretpostavlja da potiče iz vremena pre Nemanjića ili je podignut na samom početku njihove vladavine, krajem XII veka. Manastir se prvi put pominje u darovnoj povelji kralja Stefana Prvovenčanog, kao muški manastir.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

U dolini između Rudnika i Ješevca, u gornjem toku reke Gruže, nalazi se selo Donja Vrbava, najviše poznato po nadimcima i ,,Vrućijadi“, takmičenju u pravljenju najboljeg šumadijskog čaja. Ipak, selo je jedinstveno i po tome što se u njemu, pri ušću Velikog potoka u Gružu, zida crkva posvećena Svetom Arhangelu Gavrilu, prva posle 600 godina u rudničko-gružanskom kraju. Crkve u ovom selu nisu novine. Prvo, do sada poznato, pominjanje sela Vrbava nalazi se u povelji despota Stefana Tomaševića logotetu Stefanu Ratkoviću od 14. oktobra 1458. godine, objavljenoj u Radu Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti 1867. godine. U ovoj povelji navodi se da Vrbava sa crkvom Svetog Nikole pripada ostrvičkoj vlasti. Ostalo je nepoznato gde se nalazi ova crkva.

U vrbavskom zaseoku Ivkovača (ili Milovići), nedaleko od današnjeg hrama u izgradnji, postojala je crkva. Narod je ovu crkvu nazivao Iva ili Ivkovača, a u ,,Opisu Rudničkog okruga“ generala Jovana Miškovića iz 1872. godine navedeno je se da ,,kamenje od nje i sada na tom mestu poznaje“. Danas se temelji ove crkve ne vide. Narod ovog sela veruje da je bila posvećena Svetom Jovanu Krstitelju.

U planini Ješevac, na potesu Crkvina, u vrbavskom ataru, nalaze se ostaci srednjevekovnog manastira Ješevac.

ruševine manastira Ješevac

O ovom manastiru nije mnogo toga pouzdano utvrđeno. Po jednom predanju, ktitor je Marko Kraljević, koji je ovaj manastir podigao za pokoj duše svoje majke Jevrosime – Ješe. Po drugom verovatnijem predanju, zadužbinar je veliki čelnik Radič Postupović koji je podigao manastire Ješevac i Vraćevšnicu, da bi se međusobno pomagali u nemirnim vremenima koja su dolazila. Oba manastira su gotovo istovetna, ali u sačuvanim poveljama velikog čelnika Radiča nema pomena manastira Ješevac. Krajem XVIII i početkom XIX veka, na ovom mestu je postojalo selo koje se zvalo Ješevac, sa 17 kuća. U ovom selu živela je porodica Žujović, od koje su najpoznatiji bimbaša Jovan Žujović, upravnik grada Beograda i načelnik Rudničkog okruga Mladen M. Žujović, geolog i predsednik SANU Jovan Žujović i potpukovnik JVuO Mladen Žujović. Ova porodica je naredbom kneza Miloša raseljena zbog sukoba sa okolnim selima oko zemljišta, a atar ovog sela je pripojen Donjoj Vrbavi. U beleškama Mladena Žujovića, koje se čuvaju u Arhivu SANU, navodi se da je rođen ,,kod Markove crkve u Ješevcu“. Mihailo Dragić u svom delu o Gruži, navodi podatak da je ova crkva bila u upotrebi u vreme prve vladavine kneza Miloša Obrenovića. U ,,Opisu Rudničkog okruga“ general Mišković je opisao ruševine manastira, čiji su zidovi bili mnogo viši nego danas. Manastirski zidovi su najviše stradali u zemljotresu 1927. godine. Njegovo visokopreosveštenstvo episkop žički Hrizostom Stolić je imao nameru da obnovi manastir Ješevac.

U savremenom dobu, stanovnici Donje Vrbave su više puta nameravali da započnu izgradnju crkve u selu. Po pričanju naroda, hteli su da presele ostatke manastira Ješevac u samo selo, ali je svake godine, kada bi krenuli sa radovima, udario grad. Narodni dobrotvor Srećko Tešić (1870 – 1946), sudija, načelnik Ministarstva finansija i dugogodišnji predsednik Glavne finansijske kontrole Kraljevine Jugoslavije je kupio plac pored škole i učiteljskih stanova, koje je izgradio sopstvenim sredstvima 1933. godine, sa namerom da se tu podigne crkva. Međutim, ubrzo je izbio Drugi svetski rat i ta inicijativa je propala. Narod je dugo vremena ovaj plac nazivao ,,portom“. Početkom XXI veka, novu inicijativu je pokrenuo Mišo Jovanović, poznati beogradski advokat, poreklom iz Vrbave. Mesto izgradnje trebalo je da bude ,,porta“ koju je ostavio Srećko Tešić. Ipak, Mišo se ubrzo razboleo i umro.

Nova inicijativa je potekla od Živomira Petrovića Purinka 2009. godine. Kupljen je plac u Milovićima, pored fudbalskog terena FK Vrbava. Tadašnji paroh Vladimir Voštić je dobio blagoslov od Eparhije žičke i ubrzo je formiran Odbor za izgradnju crkve. Odlučeno je da bude posvećena Svetom Arhangelu Gavrilu, jer većina Vrbavaca preslavljava ovog sveca.

Prilozima meštana i finansijskom podrškom opštine Gornji Milanovac, zidanje crkve je započeto maja 2011. Crkva je jednobrodna, pravougaone osnove sa pravougaonom pripratom na zapadnoj strani i polukružnom oltarskom apsidom na istočnoj strani. Arhitektonski stil je urađen po uzoru na romaniku srednjevekovnih srpskih crkava. Zvonik crkve je pravougaone osnove i  nalazi se iznad priprate predviđene visine 11m. Ispod zvonika, a iznad priprate je pevnica za potrebe crkvenog hora. Kamen korišćen za fasadu je iz majdana na potesu Vesov grob sa Ješevca. Na Badnji dan 2015. godine održana je prva liturgija sa paljenjem badnjaka. Tokom ove godine su završeni zidarski radovi, formirana kupola, podignut krst i prvi slavski kolač se lomio 26. jula.  U ovoj 2016. godini predstoje radovi na malterisanju unutrašnjosti i pokrivanju krova i kupole prohromskim limom, a crkveni račun za priloge je 355-1092304-70.

Nikola Petrović 

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Na Teodorovu (Todorovu) subotu rođeni su Miloš Teodorović Obrenović 1783. godine i njegov najmlađi brat Jevrem, 1790. godine. Miloš je rođen u martu a Jevrem u februaru. (Praznik Todorova subota je pokretan praznik, i praznuje se prve subote Vaskršnjeg posta).

Miloš Obrenović, najstariji od tri sina Teodora Mihailovića i Višnje Urošević, rodonačelnik dinastije Obrenović. Zajedno sa polubratom Milanom istakao se u Karađorđevom ustanku, posebno tokom Bitke na Ravnju. Postaje vođa Drugog srpskog ustanka i posle uspešnih vojnih akcija naLjubiću, Paležu, kod Požarevca, Kragujevca, itd. Pristupa pregovorima koji će trajati pune dve decenije i dovesti do konačnog oslobođenja Srbije. Izdejstvovao je autonomiju zemlje i značajno proširenje teritorije. Umire u Beogradu 1860. godine i sahranjen je uz najviše počasti u Sabornoj crkvi. Smatra se velikim zadužbinarom a posebno je bio vezan za rudničko-takovski kraj, odakle je započeta istorija slobodne Srbije.

Najmlađi brat kneza Miloša Obrenovića, Jevrem, rođen je u Dobrinji 9/20. februara 1790. godine. Tokom svoje karijere bio je upravnik nahija, komandant Podrinsko-savske komande, zatim predsednik Sovjeta kao i namesnik.

Najmlađi od braće Teodorović-Obrenović bio je jedini koji za to vreme stekao solidno obrazovanje. Takođe, prvi je od značajnijih ličnosti koji se u svakodnevnom životu počeo oslobađati istočnjačkog duha i navika. Posedovao je ličnu biblioteku, a u kućnom domu je imao klavir.

U braku sa Tomanijom Bogićević dobio je sina Miloša, oca budućeg srpskog kneza i kralja Milana. Upokojio se 8/20. septembra 1856. godine u Vlaškoj, tačnije tamošnjem mestu Manasiji, a grob mu se nalazi u manastiru Rakovici.

 

(Muzej rudničko-takovskog kraja)

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter
Strana 10 od 13

 

 

 

 

 

 

Go to top