Riznica


17. decembar 1933. godine pojavio se prvi broj “Rudničkog glasnika”u Gornjem Milanovcu. Izdavač i urednik prvih sedam brojeva bio je Radomir Živanović a od 28. januara 1934. bankarski činovnik Jovan D. Trifunović. Izlazio je nedeljom na najmanje četiri stranice i štampan je u štampariji “Budućnost”. Prodavao se po ceni od jednog dinara. List je pokrenula grupa nezavisnih intelektualaca i trebalo je da bude veran tumač života na Rudniku. List je bio okrenut najviše prilikama na selu, voćarstvu, ratarstvu, sokolstvu, ali je i objavljivao članke koji izveštavaju o svetskim političkim prilikama. Imao je i rubrike kultura i sport i po tome se razlikovao od drugih glasila. Veličao je kralja Aleksandra Karađorđevića naročito posle atentata u Marseju. List prestaje da izlazi 1935. godine.

muzejgm.org

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Na zapadnoj strani Prlinskog visa, u ruševinama antičkog hrama koji se nalazio u blizini starih rudnika, otkrivena je ploča isklesana od belog mermera, oštećena u gornjem levom uglu.
Po nalogu ministra prosvete Kneževine Srbije, avgusta 1865. godine, upravnik Narodnog muzeja u Beogradu, Janko Šafarik, je obišao Rudnik i okolinu. U svom izveštaju je opisao sve što je okupiralo njegovu pažnju: tri susreta sa knezom Mihailom i predstavnicima lokalnih vlasti, opaske o lepoti predela, stanju puteva, različito stanje lokaliteta...
Šafarik je prva poznata arheološka iskopavanja u Srbiji, preduzeo upravo na Rudniku, na mestu na kome su se nalazili ostaci hrama posvećenog Majci zemlji (Terra Mater). Prema njegovim istraživanjima pronađena ploča je zauzimala počasno mesto na pročelju hrama koji je stradao u požaru.
Natpis na ploči je raspoređen u sedam redova i njegov prevod glasi:
Imperator, Cezar, Lucije, Septimije Sever, Istrajni, Uzvišeni, obnovi oboreni hram Majke Zemlje, staranjem Kasija Ligurinusa, carskog namesnika. Na molbu kolona Publia Fundani Etiheta i Publija Edija Muciana.
U natpisu se pominju imena dva kolona, kao i upravnik regije i rudnika Kasije, čijom brigom je obnovljeno svetilište. Obnova hrama se datuje u prve godine vladavine Septimija Severa (193-211), kada je prolazio ovim krajem u dva navrata 193. i 196. godine.
Posle restauracije izvršene u beogradskom Narodnom muzeju, ploča Septimija Severa je od 2009. godine u stalnoj postavci Muzeja rudničko-takovskog kraja.

muzejgm.org

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Centralni deo muzejske postavke u Takovu, pored kompozicije Paje Jovanovića, čini i jedan po malo neobičan eksponat. Tek nešto preko metra visine, taj svojevrsni „spomenik prirode“, danas se smatra simbolom srpske slobode i nezavisnosti. Kada se ovo ima u vidu lako je zaključiti da je reč o sačuvanom delu znamenitog Takovskog hrasta, u narodu poznatijeg kao grma. Iako ga je vreme učinilo malim i starim on je još uvek u mogućnosti da pripoveda  priču o gorostasu koji je za sva vremena ušao u našu povesnicu.

Dolinu oivičenu rečicama Dičinom i Ljeskovicom, od davnina je karakterisao veliki broj samoniklih hrastova. U mnoštvu takvih našao se i stogodišnji lužnjak pod kojim je Miloš otpočeo borbu za slobodu. Visok 23 metra, sa pet velikih grana i prečnikom stabla od preko 3, 5 metara ostavljao je vrlo impresivan utisak na posmatrača. Obimom dug skoro 9 metara, grm je vremenom počeo da propada. Prema zapisu generala Jovana Miškovića, 60-tih godina XIX veka u podnožju stabla pojavila se oveća pukotina u kojoj su se deca igrala, a od nekadašnjih pet grana, čak tri su već bile otpale. 

Vladari kuće Obrenovića sa posebnom pažnjom su se odnosili prema Takovskom grmu, smatrajući ga dinastičkom relikvijom. Da je uistinu tako svedoči podatak da je prvo srpsko novovekovno odlikovanje nazvano po njemu.

Sa druge strane i narodna tradicija na svoj način „tumači“ ovu vezu. Prema njoj kada god je otpadala po jedna grana sa Takovskog grma, Obrenovićima su se dešavale loše stvari: Miloševa smrt, ubistvo kneza Mihaila, abdikacija kralja Milana ... Konačno, oluja će juna meseca 1901. oboriti na zemlju ono malo što je preostalo od hrasta i tako barem po predanju, „najaviti“ majsku katastrofu najmlađe srpske dinastije.

Dospevši u muzej kao poklon Crkvene opštine Gornji Milanovac, sada već daleke 1994. godine, ostatak Takovskog grma bez ikakve sumnje zavređuje pažnju šire javnosti.

 

 

Aleksandar Marušić

 

 

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

 

Pavle Paja Jovanović, Takovski ustanak, 1895.

ulje na platnu, 160 x 256 cm

Slika Takovski ustanak, delo nenadmašnog majstora istorijskog slikarstva Paje Jovanovića, vlasništvo je Narodnog muzeja u Beogradu. Međutim, od osnivanja Muzeja Drugog srpskog ustanka i srpske revolucije u Takovu nalazi se u njegovoj stalnoj postavci.

Pripremajući se za ovo delo, Paja Jovanović je, stigavši iz Beča, dosta vremena provodio u Takovu i okolini skicirajući fizionomije ljudi, nošnju, oružje... Rađena po narudžbini kralja u abdikaciji Milana Obrenovića i Ministarstva prosvete, prvi put je izložena početkom 1895. godine u fotografskom ateljeu Pajinog brata Milana Jovanovića, ali navedena je kao delo „za privatnu galeriju Njegovog veličanstva“ kralja Aleksandra. Ovde se radi o prvoj, većoj verziji ove slike, dok je druga, manjih dimenzija, nastala 1898. godine.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

 

Izgrađen narodnim „kulukom“ za nepune dve godine, Dvorac u Takovu predat je na korišćenje poslednjim Obrenovićima na Malu Gospojinu 1901. Tadašnji načelnik Rudničko okruga Svetozar Šurdilović, bio je „glavni inicijator“ čitavog posla, nadajući se da će tako steći poseban ugled i privilegije kod kraljevskog para i njihovog najbližeg okruženja. Tragični događaji koji će ubrzo slediti ne samo da će prouzrokovati odlazak sa istorijske scene znamenite vladarske kuće, već će u znatnoj meri odrediti sudbinu letnjikovca podignutog nedaleko od znamenitog Miloševog grma.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter
Strana 13 od 13

 

 

 

 

 

 

Go to top