Riznica

 

Privlačan zbog svog rudnog bogatstva i blagodareći svom geografskom položaju Rudnik je često menjao gospodare i bio svojevrstan politički barometar u okviru srpskih zemalja. Rudarenje je uticalo da po rudničkoj planini bude podignuto više naselja saskih rudara, dok je otvaranje trga za sobom povuklo i razvoj trgovine, tako da su u srednjovekovnom Rudničištu živeli i Dubrovčani, Kotorani, Arbanasi, Vlasi, Grci, poneki Mlečanin, Firentinac...
U naselju urbanog tipa kakav je bio Rudnik, tri su ličnosti davale ton svakodnevnom životu: kefalija, kao zapovednik grada i oblasti, redovno Srbin, knez, kao starešina lokalnog stanovništva, često Dubrovčanin ili primorac i carinik, tj. zakupac carinskog ureda, obično Dubrovčanin ili Kotoranin. U mestu je živeo i dubrovački konzul koji je bio zadužen za pravnu zaštitu dubrovačkih građana.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

 

Jula meseca 2008. godine opština Gornji Milanovac otkupila je od Srđana Stojančeva predsednika Srpskog bibliofilskog društva knjigu nepotpisanog autora „СEРБIЕ ПЛАЧЕВНО ПАКИПОРАБОЩЕНIЕ ЛЪТА 1813. ЗАШТО И КАКО?“ i poklonila našem muzeju.
Ova veoma retka i posve zanimljiva knjiga odmah je našla mesto u istorijskoj zbirci. Posle muzeološke i konzervatorske obrade dobila je nekadašnji sjaj, i kao takva smeštena u stalnu postavku Muzeja Drugog srpskog ustanka.
U najkraćem, reč je o štivu malog formata sa ukupno 106 numerisanih strana oivičenih tvrdim kartonskim koricama. Štampana je u Veneciji 1815. godine, tačnije u štampariji Pana Teodosija. Poznati književnik i cenzor za slovenske knjige, Pavle Solarić bio je njen izdavač i prodavac.
Na osnovu ranije preduzetih istraživanja utvrđeno je da je autor knjige Mihailo Miljko Radonjić. Poreklom iz suvoborskog sela Gornji Branetići, ovaj učeni čovek bio je između ostalog i ministar inostranih poslova u Karađorđevoj ustaničkoj vladi.
Tekst je pisan crkvenoslovenskim jezikom, u vidu dijaloga porobljene mati Srbije i njenog jedinog sina Srbina. U njemu se izlažu uzroci propasti Karađorđevog ustanka i nevolje koje je Srbija imala sa velikim silama. Na jednom mestu, mati zaklinje sina svojim mlekom da objavi svetu ovu izdaju. Radonjić je tu objasnio da su za srpsku nesreću krivi beogradski mitropolit Leontije i ruski konzul Rodofinikin, oba poreklom Grci, kao i Rodofinikinov naslednik Nedoba. Uz pomoć voždovog pisara Janićija, koji je označen kao sukrivac, iskoristili su Srbe i njihov ustanak isključivo u svoju korist i tako uzrokovali propast Srbije. Najzad, iznosi se nada da će se ruski car Aleksandar i pravi Rusi zauzeti za Srbiju i spasiti je. To je zapravo i težnja ovog spisa.
Čim se pojavila, knjiga je prouzrokovala veliku pometnju i intervenciju ruskog poslanika u Beču. Kako su tada bile u prijateljskim odnosima sa Rusijom austrijske vlasti su je odmah zabranile. Iako zabranjena, ona je ipak prodrla u javnost i učinila jak utisak. Po svojoj sadržini i značaju spis je predstavljao politički pamflet sa čisto nacionalnom sadržinom i težnjom.
Na kraju, recimo i to da je Muzej rudničko-takovskog kraja u saradnji sa Javnim preduzećem „Službeni glasnik“ iz Beograda pripremio i kritičko izdanje ove knjige, pa je u tu svrhu urađen prevod originalnog teksta na savremen srpski jezik. Kompletan posao završen je oktobra 2009. godine, kada je pod naslovom „SRBIJE ŽALOSNO PONOVNO POROBLjENjE 1813. GODINE: ZAŠTO I KAKO?“ moderna verzija knjige ugledala „svetlost dana“.


Aleksandar Marušić

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

„Slikarstvo i moj život su jedno isto“ – govorila je Ljubica Cuca Sokić, jedna od najvećih srpskih umetnica. Rođena 1914. godine u Bitolju, gimnaziju je pohađala u Beogradu gde je i studirala slikarstvo kod Bete Vukanović, Ljube Ivanovića i Ivana Radovića, a usavršavala se u Parizu. Bila je jedan od osnivača grupe „Desetorica“ i profesor Akademije likovnih umetnosti u Beogradu od 1948. do 1972. godine. Umrla je 2009. godine, u 95-oj godini života.
Osim po svom osobenom intimističkom slikarstvu, Ljubica Cuca Sokić će ostati upamćena i po testamentu kojim je svoja dela zaveštala muzejima širom Srbije, sa tačnim instrukcijama „gde će šta da ide“. Među povlašćenima se našao i naš Muzej kada je nakon njene smrti dobio na poklon sliku „STO SA VIŠE BOCA“ iz 1968. godine. Ovo delo pripada njenoj apstraktnoj „nerealnoj“ fazi, kada se umetnica već posvetila uprošćavanju formi i geometrizaciji elemenata i motiva, utvrđujući svoj osoben izraz.
Pored želje da njene slike pored beogradskih krase i druge muzeje u zemlji, slikarkina poslednja volja je bila i da se na najlepši način oduži organizatorima Prvog bijenala jugoslovenske minijaturne umetnosti kada je, 1989. godine u našem gradu, osvojila Grand-prix za oba svoja izložena dela „Bez naziva“.


Ana Bolović

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

 

Numizmatičko-arheološka zbirka Muzeja rudničko-takovskog kraja je uglavnom popunjena primercima novca iz XIII, XIV i XV veka. U toj zbirci se izdvajaju četiri srebrna dinara kralja Dušana.
Prilikom radova na izgradnji crkve posvećene Sv. Đorđu na Rudniku, otkrivena je u maju 1992. godine pored naseobinskog materijala i manja ostava novca. Od desetak komada srpskog srednjovekovnog novca izrađenog od srebra, četiri se čuva u našem Muzeju i jedan u Narodnom muzeju u Čačku. Jedan novčić je poklonjen princu Tomislavu Karađorđeviću koji je bio počasni član Građevinskog odbora za izgradnju crkve, a on ga je kasnije poklonio Zadužbini na Oplencu.
Na aversu srebrnog dinara prikazan je šlem sa čelenkom, dok se na vrhu nalazi perjanica sa tri pera. Prati ga latinični natpis STEFANVS DEI GRA REX. Revers ima predstavu Hrista koji sedi na prestolu sa Jevanđeljem u rukama. U visini glave nalaze se inicijali IC XC.
Brojnost neke vrste novca uglavnom je proporcionalna dužini vladanja i bogatstvu vladara u rudnicima srebra. Jedan od najvećih obima proizvodnje imali su dinari sa šlemom kralja Dušana, koji posle dinara sa zastavom kraljeva Dragutina i Milutina čine najbrojnije emisije.
Vreme i uslovi nastanka i razvoja srpskog novčarstva uticali su i na ikonografiju novca. Predstava Hrista na tronu je preuzeta sa venecijanskog groša, čije predstave vode poreklo iz vizantijske ikonografije. Pojava šlema i čelenke kao oznaka viteštva i simbol osvajanja na novcu u vreme kralja Dušana, jasno je isticala ratnički karakter vladara. Ovaj heraldički simbol i njegove varijante nalaze se kasnije ne samo na nekim vrstama novca careva Dušana i Uroša, već i na novcu feudalaca i kasnijih vladara.
Ostava dinara sa Rudnika pohranjena između 1340. i 1345. godine, oslikava nam samo mali deo iz vrlo raznovrsnog i kvalitetnog, ali nažalost još uvek u mnogim pitanjima nedovoljno istraženog kovanja rudničke kovnice.


Ana Cicović

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Ako je suditi po reakciji mnogobrojnih posetilaca, stalnoj muzejskoj postavci u „Brkovića kući“, poseban pečat nedvosmisleno daje luksuzni servis za 12 osoba koji je pripadao zanosnosnoj ljubavnici kralja Milana Obrenovića, Artemizi Hristić.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter


17. decembar 1933. godine pojavio se prvi broj “Rudničkog glasnika”u Gornjem Milanovcu. Izdavač i urednik prvih sedam brojeva bio je Radomir Živanović a od 28. januara 1934. bankarski činovnik Jovan D. Trifunović. Izlazio je nedeljom na najmanje četiri stranice i štampan je u štampariji “Budućnost”. Prodavao se po ceni od jednog dinara. List je pokrenula grupa nezavisnih intelektualaca i trebalo je da bude veran tumač života na Rudniku. List je bio okrenut najviše prilikama na selu, voćarstvu, ratarstvu, sokolstvu, ali je i objavljivao članke koji izveštavaju o svetskim političkim prilikama. Imao je i rubrike kultura i sport i po tome se razlikovao od drugih glasila. Veličao je kralja Aleksandra Karađorđevića naročito posle atentata u Marseju. List prestaje da izlazi 1935. godine.

muzejgm.org

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Na zapadnoj strani Prlinskog visa, u ruševinama antičkog hrama koji se nalazio u blizini starih rudnika, otkrivena je ploča isklesana od belog mermera, oštećena u gornjem levom uglu.
Po nalogu ministra prosvete Kneževine Srbije, avgusta 1865. godine, upravnik Narodnog muzeja u Beogradu, Janko Šafarik, je obišao Rudnik i okolinu. U svom izveštaju je opisao sve što je okupiralo njegovu pažnju: tri susreta sa knezom Mihailom i predstavnicima lokalnih vlasti, opaske o lepoti predela, stanju puteva, različito stanje lokaliteta...
Šafarik je prva poznata arheološka iskopavanja u Srbiji, preduzeo upravo na Rudniku, na mestu na kome su se nalazili ostaci hrama posvećenog Majci zemlji (Terra Mater). Prema njegovim istraživanjima pronađena ploča je zauzimala počasno mesto na pročelju hrama koji je stradao u požaru.
Natpis na ploči je raspoređen u sedam redova i njegov prevod glasi:
Imperator, Cezar, Lucije, Septimije Sever, Istrajni, Uzvišeni, obnovi oboreni hram Majke Zemlje, staranjem Kasija Ligurinusa, carskog namesnika. Na molbu kolona Publia Fundani Etiheta i Publija Edija Muciana.
U natpisu se pominju imena dva kolona, kao i upravnik regije i rudnika Kasije, čijom brigom je obnovljeno svetilište. Obnova hrama se datuje u prve godine vladavine Septimija Severa (193-211), kada je prolazio ovim krajem u dva navrata 193. i 196. godine.
Posle restauracije izvršene u beogradskom Narodnom muzeju, ploča Septimija Severa je od 2009. godine u stalnoj postavci Muzeja rudničko-takovskog kraja.

muzejgm.org

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Centralni deo muzejske postavke u Takovu, pored kompozicije Paje Jovanovića, čini i jedan po malo neobičan eksponat. Tek nešto preko metra visine, taj svojevrsni „spomenik prirode“, danas se smatra simbolom srpske slobode i nezavisnosti. Kada se ovo ima u vidu lako je zaključiti da je reč o sačuvanom delu znamenitog Takovskog hrasta, u narodu poznatijeg kao grma. Iako ga je vreme učinilo malim i starim on je još uvek u mogućnosti da pripoveda  priču o gorostasu koji je za sva vremena ušao u našu povesnicu.

Dolinu oivičenu rečicama Dičinom i Ljeskovicom, od davnina je karakterisao veliki broj samoniklih hrastova. U mnoštvu takvih našao se i stogodišnji lužnjak pod kojim je Miloš otpočeo borbu za slobodu. Visok 23 metra, sa pet velikih grana i prečnikom stabla od preko 3, 5 metara ostavljao je vrlo impresivan utisak na posmatrača. Obimom dug skoro 9 metara, grm je vremenom počeo da propada. Prema zapisu generala Jovana Miškovića, 60-tih godina XIX veka u podnožju stabla pojavila se oveća pukotina u kojoj su se deca igrala, a od nekadašnjih pet grana, čak tri su već bile otpale. 

Vladari kuće Obrenovića sa posebnom pažnjom su se odnosili prema Takovskom grmu, smatrajući ga dinastičkom relikvijom. Da je uistinu tako svedoči podatak da je prvo srpsko novovekovno odlikovanje nazvano po njemu.

Sa druge strane i narodna tradicija na svoj način „tumači“ ovu vezu. Prema njoj kada god je otpadala po jedna grana sa Takovskog grma, Obrenovićima su se dešavale loše stvari: Miloševa smrt, ubistvo kneza Mihaila, abdikacija kralja Milana ... Konačno, oluja će juna meseca 1901. oboriti na zemlju ono malo što je preostalo od hrasta i tako barem po predanju, „najaviti“ majsku katastrofu najmlađe srpske dinastije.

Dospevši u muzej kao poklon Crkvene opštine Gornji Milanovac, sada već daleke 1994. godine, ostatak Takovskog grma bez ikakve sumnje zavređuje pažnju šire javnosti.

 

 

Aleksandar Marušić

 

 

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

 

Pavle Paja Jovanović, Takovski ustanak, 1895.

ulje na platnu, 160 x 256 cm

Slika Takovski ustanak, delo nenadmašnog majstora istorijskog slikarstva Paje Jovanovića, vlasništvo je Narodnog muzeja u Beogradu. Međutim, od osnivanja Muzeja Drugog srpskog ustanka i srpske revolucije u Takovu nalazi se u njegovoj stalnoj postavci.

Pripremajući se za ovo delo, Paja Jovanović je, stigavši iz Beča, dosta vremena provodio u Takovu i okolini skicirajući fizionomije ljudi, nošnju, oružje... Rađena po narudžbini kralja u abdikaciji Milana Obrenovića i Ministarstva prosvete, prvi put je izložena početkom 1895. godine u fotografskom ateljeu Pajinog brata Milana Jovanovića, ali navedena je kao delo „za privatnu galeriju Njegovog veličanstva“ kralja Aleksandra. Ovde se radi o prvoj, većoj verziji ove slike, dok je druga, manjih dimenzija, nastala 1898. godine.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

 

Izgrađen narodnim „kulukom“ za nepune dve godine, Dvorac u Takovu predat je na korišćenje poslednjim Obrenovićima na Malu Gospojinu 1901. Tadašnji načelnik Rudničko okruga Svetozar Šurdilović, bio je „glavni inicijator“ čitavog posla, nadajući se da će tako steći poseban ugled i privilegije kod kraljevskog para i njihovog najbližeg okruženja. Tragični događaji koji će ubrzo slediti ne samo da će prouzrokovati odlazak sa istorijske scene znamenite vladarske kuće, već će u znatnoj meri odrediti sudbinu letnjikovca podignutog nedaleko od znamenitog Miloševog grma.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter
Strana 7 od 7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Go to top