“Umetnost, pored toga što u njoj uživamo treba nečemu i da nas nauči. Ili bar “probudi”. Treba da nam prenese poruku, pokrene nešto u nama što će nas naterati da se zamislimo. O životu, o sebi, o drugima…
Postoje stotine i stotine knjiga u kojima su autori od antičke Grčke, pa do naših dana, pokušavali da odgonetnu fenomen umetnosti i daju odgovor na pitanje „Šta je umetnost?”, pa niko nikada, ni najveći umovi nisu uspeli da zadovolje suštinu pitanja.”
Sigurno je, jedino – Umetnost počinje gde sujeta staje!
Pokretne slike – Milanovački bioskop
“Praistorija filma je lavirint otkrića, izuma, parcijalnih rešenja i brojnih neuspeha. Neka od tih otkrića su bila slučajna, dok su druga došla kao rezultat paralelnih istraživanja. Većina istraživača i začetnika filma su pokretnu sliku posmatrali kao naučni instrument, koji će pomoći da lakše shvate svoja istraživanja.
Negde u tim lavirintima otkrića realizovan je i prvi film. Prikazan je u Parizu, a njegovi tvorci bili su braća Limijer. Trajao je manje od minuta i predstavljao je dolazak voza na železničku stanicu.
Foto: Braća Limijer (navidiku.rs)
Isti film je u Srbiji prikazan šest meseci kasnije, 1896. godine najpre u kafani braće Savić „Kod zlatnog krsta“ (Beograd), a potom i u većim gradovima.”
Kroz razne vidove organizovanja bioskopskih projekcija filmovi u Gornjem Milanovcu prikazuju se više od jednog veka. Na samom početku su to bili kratki, nemi filmovi koje su sa sobom donosila putujuća pozorišta i bioskopi.
Projekcije, za probranu publiku bile su organizovane u hotelima: “Nacional”, koji se nalazio na mestu današnje zgrade Opštine, zatim u hotelu “Srpski kralj”, koji je bio izgrađen na mestu gde je danas Gradski park i naravno hotelu “Evropa” koji se nalazio u Karađorđevoj ulici, danas ispod “Komercijalne banke”.
Zahvaljujući elektrifikaciji Gornjeg Milanovca započetoj dvadestih godina prošlog veka, prve prave bioskopske projekcije – filmovi na velikom platnu i u namenski izgrađenoj sali, mogli su da se gledaju već od 1928. godine. Veruje se (pouzdanih podataka nema) da je prvi film prikazan u Gornjem Milanovcu u pravom bioskopu bio nemi film „Kralj Čarlstona“, reditelja Koste Novakovića, koji je napisao i scenario.
Film, u kome igraju: Jelena Dagnjević, Tatjana Eden, Buba Jeremić, Jela Milutinović i Milan Odžić govori o doživljajima starijeg čoveka okruženog mladim kupačicama na jednoj beogradskoj plaži.
Osim u beogradskim salama film je prikazivan i u nekoliko provincijskih bioskopa, među kojima je bio i Gornji Milanovac.
Nakon serije nemih filmova koji su mogli da se pogledaju, prvi ton film u Gornjem Milanovcu prikazan je tek krajem tridesetih godina. U to vreme, prvi snimljeni ton film na Balkanskim prostorima bio film “Šešir”. Reč je o kratkom igranom filmu iz 1937. godine u produkciji “Zora Filma” i režiji Oktavijana Miletića. Traje šesnaest minuta i snimljen je na širokoj tridesetpetmilimetarskoj traci.
U takvim uslovima Bioskop je radio sve do paljenja 1941. godine. Nemačke okupacione snage su 15. oktobra u znak odmazde za zajedničku partizansko – četničku vojnu akciju bombardovale i zapalile Gornji Milanovac. Izgoreo je veliki broj javnih i privatnih zgrada, a u tom razaranju grada oštećen je i Bioskop.
Obnova grada je započela odmah posle oslobođenja 1944. godine. Deset i više godina Milanovčani su izgubili u čišćenju ruševina, obnovi i podizanju najskromnijih stambenih, komunalnih i školskih objekata. O razmerama ratne katastrofe govori podatak da se centralni i najlepši deo grada nije mogao obnoviti, pa je na tom mestu podignut park.
Nakon osnivanja Narodnog univerziteta, nedugo posle rata, ponovo je pokrenut rad Bioskopa. Prvi film prikazan u bioskopu „Takovo“ koji se nalazio u školi „Takovski partizanski bataljon“ (do Drugog svetskog rata i danas ime škole je „Kralj Aleksandar I“) bio je “Mutne vode teku” iz 1952. godine, argentinskog reditelja i glumca Uga del Karila. Glavnu žensku ulogu tumačila je Adriana Beneti (izvor prof. Nikola Novaković).
Na inicijativu žitelja rudničko-takovskog kraja, 14. oktobra 1970. godine Odlukom Skupštine opštine Gornji Milanovac o spajanju Narodnog univerziteta, u čijem sastavu je poslovao bioskop „Takovo“ (nalazio se ispod zgrade Gimnazije u Ljubićskoj ulici), Gradske biblioteke i Kulturno umetničkog društva „Abrašević“, osnovana je Ustanova za kulturu, umetnost i vanškolsko obrazovanje – Kulturni centar Gornji Milanovac (za prvog direktora imenovan je Milorad Glire Daničić).
Pod okriljem Kulturnog centra bioskop “Takovo” funkcioniše i danas.
Aktuelan filmski repertoar i opremljenost sale Kulturnog centra (Dom kulture), razlog su dobrom odzivu posetilaca. Kapacitet dvorane je 396 sedišta i kompletno je digitalizovana. Broj gledalaca u 2019. godini iznosio je više od 25 i po hiljada, od kojih je trećina posetilalaca pogledala projekcije domaćih autora.
Bioskop danas
Nakon višegodišnjih analiza repertoara, prosečne posete projekcijama i sadržaja programa za decu i mlade, kao i drugih ispitivanja koje su sproveli Evropska komisija (Program Kreativna Evropa / MEDIA) i CNC (Francuska), Kulturni centar Gornji Milanovac postao je član mreže evropskih bioskopskih prikazivača „Europa Cinemas“.
Članstvo u mreži omogućuje Kulturnom centru operativnu i finansijsku podršku iz fondova Evropske Unije na uređenju bioskopskog repertoara i realizaciji projekata koji se odnose razvoj mlade bioskopske publike. Projekti se odnose na realizaciju filmskih radionica, debata, konferencija festivala i zahtevnijih audio-vizuelnih programa.
Mreža trenutno broji više od 1.230 bioskopskih prikazivača sa oko 3.120 ekrana u 43 zemlje (751 grad). Ovi bioskopi, osim u zemljama Evropske unije nalaze se i u zemljama istočne Evrope, Balkana, Rusije i Turske, a od nedavno i u zemljama van granica Starog kontinenta.
Izvori:
- Milomir Glišić, Dušan Ilić, Aleksandar Lazarević, Radmilo Lale Mandić, Miroslav Laf Marković, Miodrag Ristić: “Stari Milanovac”, treće dopunjeno izdanje. 2003. ISBN 978-86-7152-018-8.
- Prof. Nikola Novaković, Draško Obrenović Kulturni centar,
- Jugoslovenska kinoteka
Priredio: Predrag Lošić, gminfo.rs
