ORONULA „KOVAČNICA“ TAJNE ISTORIJE

Piše: Milorad Bošnjak

Kuća kraljice Drage i njenog dede Nikole Milićevića Lunjevice, u selu Lunjevica kod Gornjeg Milanovca, bila je jedna od tajnih „kovačnica“ istorije slobodne Srbije!

(Ova istinita pripovest nije u direktnoj vezi dinastičkih Obrenovića sa tajnim bratstvima, ali je u ovoj knjizi objavljena zbog zabrana pomena Obrenovića posle Majskog prevrata 1903. godine, zatim i u vreme „soc-realizma“ usled čega i u sadašnje vreme za tu istorijsku kuću ne znaju ni mnogi stanovnici Rudničko-takovskog kraja).

DA zvanična Srbija, od svirepog Majskog državnog udara 1903. godine nadalje, malo ili nikako uvažava i vodi brigu o još postojećim zdanjima, gde su dokazano modernu, slobodnu državu stvarali Obrenovići i njihovi srpski i evropski tajni saveznici, pouzdani dokaz je kuća kraljice Drage Obrenović u selu Lunjevica, kod njenog zavičajnog Gornjeg Milanovca, koja još stoji, ali trošna, oronula… Ta kuća bila je ne samo prethodni dom njenog dede Nikole Milićevića Lunjevice, finansijera i vođe iz senke oba srpska ustanka, Karađorđevog i Miloševog, nego i tajna „kovačnica“ istorije slobodne Srbije!

To starinsko, za državničku, slobodarsku, nadasve tajnu istoriju Srba i Srbije značajno zdanje, stoji nad Bistrim potokom, što vijuga kroz Lunjevicu. Za njegovo propadanje, počev od masakra kraljevskog para Obrenovića u Majskom prevratu 1903. godine nadalje, svaka vladajuća garnitura redosledom: srpska karađorđevićevska kraljevska država, pa „jugoslovenska“ pod žezlom dinastije Karađorđević, zatim Titovih „federalnih“ DFJ, FNRJ i SFRJ, kasnije takozvanih „skraćenih Jugoslavija“ pod raznim imenima od SRJ, preko SCG sve do vlasti Republike Srbije – snose istorijsku odgovornost!

Kao što odgovornost za to u svom domenu neprikosnoveno snose i mediji, koji su, osim časnih izuzetaka, uprkos proklamovanoj slobodi javnog izražavanja i mnenja – o tome uporno i namerno ćutali. Dotle, da šira javnost, upozorićemo opet, o tom zdanju zna malo (osim, razumljivo, meštana Lunjevice i susednih mesta) ili ništa…

Vlasnik i „kustos“ te „kovačnice“ istorije, baka Milunka Mijatović, u vreme nastanka ove knjige bila je u devetoj deceniji života. Brigu o tom zdanju, vode porodice njenih kćeri Slavice Mijatović Petković, Ljiljane Radišić i Mirele Marić. Predeo je to, još od poslednjih godina 18. stoleća zvan Gazdića imanje, što je za srpsku istoriju takođe značajan podatak, koji otkriva i sasvim druge informacije iz tih vremena.

Iako je ta kuća bila kraljičina, ona nije i njena rodna kuća, jer ta više ne postoji… Draga je rođena 23. septembra 1864. u Gornjem Milanovcu, gde je otac Pantelija bio okružni načelnik, mati Anđelija domaćica. Rodnu kuću kraljice Drage usred grada srušila je komunistička vlast 50-ih godina prošlog veka, skupa sa još nekoliko okolnih i na njihovom mestu napravila park, u kom je decenijama kasnije postavljen njen spomenik, rad akademskog vajara Nebojše Savovića Nesa iz Gornjeg Milanovca. Tek tad se zavičajni grad zvanično počeo sećati kraljice iz svoje sredine, makar samo i na taj način.

– Ovu, kuću kraljice Drage u Lunjevici, je posle Prvog svetskog rata od tadašnje Narodne banke Srbije kupio naš pradeda major Pantelija Mijatović, Solunac, dotad je sa porodicom živeo u ovdašnjem zaseoku Krušaci – svedočila je autoru ove knjige pomenuta Mirela Marić, koja sa sestrama i njihovim familijama decenijama traga za saznanjima o kraljici Dragi i toj kući. – Banka ju je konfiskovala od pređašnjeg vlasnika zbog dugova. Još od 1969. godine se zvanično razmatra: hoće li ova kuća biti pod zaštitom države? Ali, kako onda, tako i sada…! Sami, nemamo novca da sprečavamo njeno propadanje. Mom ocu Čedomiru, umro je 2004. godine, milanovačke opštinske garniture su govorile, čak pretile: „Ne poteži to pitanje“! Ali, doći će i to vreme, valjda…

Od Mijatovićevih, u toj kući prva je rođena Angelina, Čedomirova tetka. Kao relikvije, sadašnja porodica čuva starinsku sablju, novčanik, slike kuće iz 1900. godine… Tri godine pre ubistva kralja Aleksandra Obrenovića i kraljice Drage… Neki drugi predmeti donešeni su u tu kuću davno pre Majskog prevrata 1903. godine. Deo njih iz kraljičine kuće, nedaleki manastir Vraćevšnica sačuvao je u zlo vreme. Draga je često boravila u ovoj kući, i kad je već postala kraljica. Mijatovići, selo Lunjevica i okolina, dobro su pamtili, sada prepičavaju sva ta tačna saznanja.

(Pri)povest o zavičajnom poreklu kraljice Drage neodvojiva je od one, o njenom dedi po ocu, Nikoli Milićeviću Lunjevici (1767-1842). Kao ugledni trgovac, bio je finansijer oba (!) srpska ustanka, Karađorđevog i Miloševog, njihov vođa iz senke, tajni diplomata koji je osmišljavao misije, ponekad i sam bio „deputirac“. Zato je kuća, iako kraljičina, istorijski značajna i kao dom njenog dede, u kom se kovala obnova srpske državnosti. Miloš i Nikola ne beže iz Srbije kao Karađorđe, nego baš tu „kuju“ Drugi srpski ustanak, koji je u vojnom smislu trajao tri meseca, od Cveti do jula 1815. Nastavljen je i završen mudrošću, tajnom diplomatijom…

„Narod, koji ume da uvažava i ceni svoje velike zaslužne ljude, taj je narod i dostojan takvih velikana“! – zapisao je 1902. godine Đorđe Vrbavac, verovatno najbolji, najtačniji biograf istorijske ličnosti i uloge Nikole Milićevića Lunjevice.

– Nikola Lunjevica bio je toliko ugledan, ili moćan: Nije dao da Turci uđu u ovaj dom, da ga ne kaljaju! Za prijem Turaka imao je drugu kuću i kuvara, niže prema Bistrom potoku. Plaćao je harač za celo selo! Austrijskom caru poklonio je za savezništvo stotinu volova, kad je ratovao sa Turcima, ali Miloš Obrenović je omeo Nikolin kasniji susret sa carem, iako je bio ugovoren. Patrijarhu je dao 20 volova, Karađorđu kafanu u Jarmenovcima ka Topoli, koja još postoji… Od brojnih Nikolinih zadužbina, najvažniji je manastir Vujan, gde je i sahranjen. Nije imao porodične sreće, deca su mu rano umirala. Imao je četiri braka. Supruge su mu bile Jovana, Milosava, Cmiljana i Đurđija, kojom ga žene knjaz Miloš i kneginja Ljubica. Postoje ostaci vodovoda Gazdina voda, dugog dva kilometra, koji je on doveo do ove kuće! Bila je tu njegova prelepa aleja kestena. Poslednjeg, legendarnog, srušila je iznenadna trominutna oluja. Dotle, gromovi su pucali u njega, ali uvek se obnavljao – nastavila je Mirela.

Dragina braća Nikodije i Nikola su s njom i kraljem Aleksandrom ubijeni u krvavom Majskom prevratu 1903. godine. Njene sestre Hristina-Seja, Đina i Ana, u familiji od milošte zvana Vojka, koju je Draga zvala Cojo, preživele su taj masakr. Umrle su u Švajcarskoj. Ana-Vojka Lunjevica je, kako smo već objasnili, 1975. godine vlastima SFRJ ustupila dragocenu građu – važan deo prepiske knjaza Miloša i zbirku svojih zapisa, kasnije sabranih u memoare, koji sadrže nepoznate (f)akte, svedočanstva i o državničkim zbivanjima u toj kući u Lunjevici.

Ta kuća je bila prva srpska privatna osnovna škola! Tu je školovan rođeni brat po ocu knjaza Miloša, Jevrem. Školu je osnovao 1807. godine sam vlasnik ovog zdanja, Nikola Lunjevica. Angažovao je učitelja iz Osijeka, u Slavoniji, tad austrijskoj, koji mu je kasnije pokrao veću svotu novca, ali je ubrzo po zakonu dolijao. Sada, jedina je to preostala od svih Nikolinih kuća…

Radi boljeg razumevanja tadašnjih političkih i ličnih odnosa među uglednim ljudima, čak i vođama ustan(a)ka, navešćemo još nekoliko malo poznatih činjenica.

Ustanici se još nisu ni „ogrejali“ u izvojevovanoj, mada još delimičnoj slobodi, a već počeše razmirice između knjaza Miloša i Nikole Lunjevice!

– Ovo je isključivo bilo zbog Knjaginje Ljubice, koja se, želeći videti ograničenog Gospodara Miloša u njegovom privatnom životu, češće gorko žalila svome deveru Nikoli – doslovno 1902. godine beleži Nikolin biograf Đorđe Vrbavac. Ljubičinu udaju za Miloša provodadžisao je upravo Nikola Lunjevica. Sa Obrenovićima, porodica Milićević-Lunjevica bila je povezana pobratimski, sudbinski i politički, a sa Vukomanovićima iz Srezojevaca, iz kojih potiče kneginja Ljubica, rodbinski. Kneginja Ljubica je u ovu kuću u Lunjevici često dolazila kod Đurđije, Nikoline poslednje supruge.

Finansijer i jedan od prvaka oba srpska ustanka iz senke, Nikola Lunjevica, umro je nakon izgona knjaza Miloša iz Srbije, razočaran „srpskim poslima“ među ustanicima, nadasve zlonamernošću Tome Vučića Perišića (inače, uticajnog Slobodnog zidara, masona, koji se u svom delovanju vrlo malo držao masonskih načela, moralnih postulata…). Njegovi i postupci klike oko njega prema Obrenovićima i prema simpatizerima te vladarske porodice, bili su na koncu katastrofalni – prema njemu samome!

Iako neizmerna za Srbiju, zasluga Nikole Milićevića Lunjevice, same kraljice Drage Obrenović i pomenute kuće, je skrajnuta, skoro do zaborava… Dokle?!

 AMBASADORI

KUĆU kraljice Drage Obrenović i Nikole Milićevića Lunjevice u selu Lunjevici, obilaze ambasadori u Srbiji, ali ne i srpski zvaničnici…!? Kao njen posetilac, dugo će u ovim krajevima ostati zapamćen bivši ambasador Kraljevine Norveške u Srbiji, Nils Ragnar Kamsvog, koji je pre isteka svog mandata u tu kuću doveo svog vremešnog oca, po očevoj izričitoj želji!

KAKO DO KNjIGE

ZAINTERESOVANI čitaoci u Gornjem Milanovcu knjigu mogu da kupe u knjižari Biblioteke „Braća Nastasijević“ u zgradi Starog suda, a u drugim mestima pozivom izdavača: „Grafoprint“ Gornji Milanovac telefon 032/ 720-800.