Natalija Janc, magistar istorije, filozofije, prirodnih nauka i tehnologije predstaviće u petak, 27. marta 2026. godine u galeriji Doma kulture “Vojislav Ilić” na Rudniku izložbu “Poštovani gospodine kolega, korespondencija Milutina Milankovića (1879 – 1958)”.

Reč je o pismima koje priznati srpski matematičar, astronom, klimatolog, geofizičar, građevinski inženjer, doktor tehničkih nauka, ali i pisac razmenjivao sa istaknutim ljudima toga doba. Između ostalog na izložbi će biti predstavljeno i pismo Arhiepiskopa Konstantinopoljskog – Novog Rima i Patrijarha Meletona IV upućeno Milankoviću 1923. godine, zatim rođendanska čestitka koju je Milanković uputio Nikoli Tesli 1931. godine, kao i pesma posvećena matematičaru Miki Alasu.

Otvaranje izložbe je u 18 sati.

O akademiku Milutinu Milankoviću

Matematičkim formulama je opisivao ritam svemira.

Napravio je jedan od najpreciznijih kalendara i promenio naše razumevanje planete i njene klimatske cikluse. Iza portreta muškarca na novčanici od 2.000 dinara krije se priča o jednom o najznačajnijih svetskih naučnika.

Milutin Milanković je bio srpski matematičar, astronom, klimatolog, geofizičar, građevinski inženjer, doktor tehničkih nauka, ali i pisac. Radio je kao profesor primenjene matematike i nebeske mehanike na Univerzitetu u Beogradu. Bio je direktor Astronomske opservatorije u Beogradu, a učestvovao je i u ponovnom osnivanju Komisije 7 za nebesku mehaniku Međunarodne astronomske unije (član komisije od 1948. do 1953.)

Pet zanimljivih činjenica o Milankoviću

1. Izučavao beton i gradio mostove na početku karijere

Rođen je 1879. godine u Dalju, nedeleko od Osjeka, gde je i započeo školovanje. Studirao je inženjerstvo na Tehničkoj velikoj školi u Beču. Doktorirao je 1904. godine na temi teorijskog istraživanja betona i projektovanja betonskih konstrukcija. Osmislio je i patentirao nove pristupe betonskoj konstrukciji. Gradio je brane, mostove, podizao građevine u armiranom betonu širom tadašnje Austrougarske, a rekonstruisao je i krilo Tehničke velike škole u Beču.

2. Krater na Mesecu nosi njegovo ime

Milutin Milanković 1909. godine postaje profesor Univerziteta u Beogradu. Počinje da se bavi nebeskom mehanikom, granom astronomije koja proučava kretanje nebeskih tela. Napisao je nekoliko univerzitetskih udžbenika – “Nebeska mehanika”, “Osnove nebeske mehanike” i “Astronomska teorija klimatskih promena i njena primena u geofizici”. Bio je i direktor Astronomske opservatorije. Izračunavao je parametre Zemljinog kretanja. Bavio se i teorijom planetarnih temperatura i utvrdio da je srednja temperatura površine Marsa niža za 30 stepeni Celzjusa u odnosu na Zemlju.

U čast njegovih dostignuća u astronomiji, naučnici Sovjetske akademije su 1965. godine jedan krater na tamnoj strani Meseca nazvali „Milanković“.

3. Milankovićev kalendar

Na Kongresu pravoslavnih crkava u Istanbulu, 1923. godine Milanković predstavlja reformisani julijanski kalendar. Imao je ideju da se prestupne godine više ne računaju po pravilu „svaka četvrta“, već posebnim proračunima. Ovom reformom kalendar postaje precizniji, a razlika u odnosu na gregorijanski pojavila bi se tek 2800. godine. Pravilo za određivanje hrišćanskog praznika Uskrsa nije menjano.

4. Teorija o smenjivanju ledenih doba

Milanković je otkrio i da dugoročne promene u odnosu Zemlje i Sunca utiču na klimu i da upravo one pokreću početak i kraj ledenih doba. Ledena doba smenjuju se na oko 41.000 godina. Ovi ciklusi, danas su poznati kao Milankovićevi ciklusi. Milankovićeva teorija dobila je potvrdu 1976, kada je studija objavljena u časopisu “Science” pokazala da se velike klimatske promene u poslednjih 450.000 godina poklapaju sa fazama Milankovićevih ciklusa. Kasnija istraživanja, kao što je analiza dubokih morskih sedimenata i ledenih jezgara potvrdila su u potpunosti Milankovićev rad. Njegova teorija danas je deo zvanične naučne literature Nacionalne akademije nauka Amerike.

5. Naučnik i pisac

Milanković je dvadesetih godina prošlog veka imao ideju da razvoj astronomije predstavi u formi ličnih doživljaja. Pisao je pisma mladom imaginarnom prijatelju koja su izlazila u Letopisu Matice srpske. U njima je opisivao putovanja u prošlost kako bi posećivao poznate naučnike i istraživao njihove ideje, posebno o astronomiji. Pisao je na pitak i razumljiv način. Prepiska je kasnije sakupljena i objavljena kao knjiga “Kroz vasionu i vekove: Pisma jednog astronoma”. Milanković je autor i drugih dela u kojima se susreću nauka, književnost i prostor.

Milutin Milanković je preminuo 12. decembra 1958. u Beogradu.

Sahranjen je na beogradskom Novom groblju, da bi, osam godina kasnije njegovi posmrtni ostaci, po njegovoj želji, bili preneti u porodičnu grobnicu u Dalju.

gminfo.rs