Takovski ustanak na reversu novčanice od 100 dinara iz 1876. godine, koja nikada nije bila u opticaju…

Novčanica od 100 dinara iz 1876. godine na reversnoj strani prikazuje Takovski ustanak kroz crtež Miloša Obrenovića sa zastavom, okruženog grupom ljudi, ispod Takovskog grma, kao i kneza Mihaila u celoj figuri, sa rukom na knjizi.

Njih povezuje dvoglavi orao u centralnom delu koji drži traku sa ispisanom vrednošću novčanice „100 dinara“. Na aversnoj strani su poprsje kneza Milana M. Obrenovića IV u ramu od lišća koji nose dva anđela, grb Kneževine Srbije, ženska figura u narodnoj nošnji sa snopom žita i srpom i srpski vojnik sa puškom.

Novčanica je raskošno ukrašena vegetabilnom ornamentikom, girlandama i kartušima u koje su uneti podaci: „Ovu novčanicu izdaju i primaju sve državne blagajne u Srbiji u 100 dinara“, „Beograd 1. jula 1876.“ itd., a na naličju i ime gravera i mesto: „L. DUMONT PARIS“.

Ostao je nepoznat autor crteža, a time i predstave Takovskog ustanka, dok se za crteže na novcu iz iste serije pretpostavlja da su ih radili Đura Jakšić (5 dinara) i Đorđe Krstić (10 dinara).

Međutim, ovaj papirni novac nikada nije bio u opticaju i čak je bio predmet istrage. Naime, u traženju izvora sredstava za rat protiv Turske, 19. januara 1876. donosi se zakonodavna odluka o izdavanju srpskog državnog papirnog novca (novca Glavne državne blagajne), bez podloge u plemenitim metalima.

Mašine, hartija i boje za izradu novčanica nabavljani su u inostranstvu, i to iz sredstava namenjenih vojnim potrebama, što je i bio razlog osnivanja posebne komisije od strane Narodne skupštine 1881. godine, koja je zaključila da su „sume sasvim beskorisno izdate“, budući da ove novčanice nikada nisu puštene u opticaj.

Probna štampa ovog papirnog novca izvršena je u državnoj štampariji u Beogradu, a poznato je da je izrađeno 1.500 komada novčanica u raznim predviđenim apoenima… (prikazana novčanica je vlasništvo Muzeja grada Beograda, inv. LĐN_5).

Iz knjige J. Hadži Pešić, Novac Srbije 1868-1918, Beograd 1994.

Ana Ranković