IZ ISTORIJE GRADA

Brusnica, sedište Rudničke nahije od 1813. godine razvijala se na uzanom zemljišnom prostoru usled čega se nametnula potreba njenog preseljenja na bolju i širu lokaciju. Traganje za pogodnim mestom trajalo je 13 godina. Ukazom kneza Aleksandra Karađorđevića od 5/17. januara 1853. godine premeštena je varoš Brusnica na mesto zvano „Divlje polje“ na desnu obalu reke Despotovice. Po istoimenoj reci nova varoš dobila je ime. Napravljen je regulacioni plan, jedan od prvih takve vrste u Srbiji, po kome su se ulice sekle pod pravim uglom sa tačno naznačenim mestima gde će se graditi javne, a gde privatne zgrade.

Novoizgrađeno naselje Despotovica brzo je napredovalo. Njen izgled menjao se iz dana u dan. Završetkom zgrade Okružnog načelstva iz Brusnice su preseljene sve ustanove vlasti i najveći broj dućana i mehana. Varoš sve više dobija obeležje grada, naročito posle ukaza o premeštanju muške i osnivanju ženske škole, telegrafa, pošte i bolnice.
Ipak, Svetoandrejska skupština i povratak Obrenovića na vladarski tron Srbije, krajem 1858. godine uticali su da Despotovica veoma brzo dobije novo ime, koje i danas sa ponosom nosi.

Vest da „Njegova Svetlost namerava ovde podići crkvu o svom trošku“, stigla je u Despotovicu 10/22. marta 1859. oko četiri sata posle podne. Nju je iz Beograda zajedno sa informacijom da će Despotovica dobiti novo ime poslao „po specijalnoj štafeti“ nekadašnji načelnik Rudničkog okruga Mladen Žujović tadašnjem predsedniku varoši Vuju Vasiću.

Opisujući pomenuti događaj u svojim Uspomenama, Žujović između ostalog kaže: Kada je knjaz Miloš 1859. godine u Srbiju došao pitao me je gde je to mesto okružno gde se varoš poče podizati. Ja sam mu kazao da je u ataru i livadama Brusničana pokraj reke Despotovice, a knjaz se seti i uznade mesto, pa reče: „U Brusnici se rodio moj brat Milan. Ja oću da se varošica od sada zove Milanovac“. Zapovedi mi da odmah telegrafišem da se od sada umesto Despotovice zove Milanovac i da će crkvu načiniti.

Značajne i pomalo neočekivane novosti, meštani su dočekali sa radošću i oduševljenjem. Tim povodom oglasila su se zvona sa stare bogomolje, pucale su prangije, nazdravljalo se u čast Miloša Obrenovića, a uveče su pod svetlošću baklji „kmetovi iznosili vina i narod častili“. Veselje se, ako je suditi po tadašnjoj štampi, „proteglo“ do duboko u noć.
Dvadesetak dana kasnije, tačnije 3/15. aprila 1859, ostareli srpski vladar doneo je Ukaz o promeni naziva grada Despotovice. Novo ime naselje je dobilo po kneževom polubratu vojvodi Milanu.

Kako je već postojao Milanovac na Dunavu (bivši Poreč), koji je nosio ime po Miloševom starijem sinu, takođe Milanu, Despotovica je nazvana Gornji Milanovac jer se nalazila na većoj nadmorskoj visini. Rodonačelnik Obrenovića ovako je obrazložio svoju odluku: Želeći sačuvati u spomenu ime blaženopočivšega vojvode Milana ja sam po predloženiju Popečiteljstva vnutrenih dela i soglasno sa zaključenijem Sovjeta rešio da se varoš Despotovica koja je to ime od tekuće kroz nju reke dobila od sada zove Gornji Milanovac.

Kada je 1862. godine osvećena crkva Svete Trojice, Gornji Milanovac je za svega jednu deceniju od svog osnivanja postao za ondašnje prilike napredna i ugledna varoš. Ujedno, kao sedište rudničkog okruga bio je administrativni i politički centar ovog dela Srbije.

Aleksandar Marušić