Gornji Milanovac – Udruženje „Mladi Milanovca“ obratilo se Zavodu za zaštitu spomenika kulture Kraljevo nakon što su građani ukazali na intervencije na Crkvi Svete Trojice. Zavod je 10. septembra obavio stručni uvid i, prema odgovoru dostavljenom udruženju, utvrdio da su pojedini radovi izvedeni bez prethodno pribavljenih uslova Zavoda, dok izvedeno stanje ikonostasa nije u skladu sa ranije izdatim uslovima.

Crkva Svete Trojice izgrađena je 1862. godine, a odlukom iz 1966. godine utvrđena je kao nepokretno kulturno dobro – spomenik kulture. Godine 2000. kategorisana je kao nepokretno kulturno dobro od velikog značaja.

Zavod izašao na teren nakon zahteva „Mladi Milanovca“

Prema odgovoru Zavoda za zaštitu spomenika kulture Kraljevo, Udruženje „Mladi Milanovca“ podnelo je 29. jula zahtev za stručni nadzor i utvrđivanje stanja na Hramu Svete Trojice.

Stručni tim Zavoda izašao je na teren 10. septembra, kada su obavljeni uvid i foto-dokumentovanje postojećeg stanja. U odgovoru Zavoda navodi se da su navodi udruženja bili osnovani, kao i da su utvrđene i druge intervencije izvedene bez prethodno pribavljenih uslova Zavoda.

Otvor na kamenoj fasadi i šest klima-uređaja

Na severnoj kamenoj fasadi crkve utvrđen je otvor na visini od oko četiri metra, izveden za potrebe instalacija sistema klimatizacije.

Kako navodi Zavod, kroz ovaj otvor izvršena je direktna fizička intervencija u originalnu kamenu fasadu. Instalacije su sa spoljne strane zaklonjene maskom približne boje kamena, dok su pojedine cevi vidljive uz soklu objekta. Zavod navodi da dimenzije i položaj maske narušavaju kompoziciju i arhitektonski izgled fasade.

U porti su postavljene tri spoljne jedinice klima-uređaja na zajedničkoj metalnoj konstrukciji, dok su tri unutrašnje jedinice postavljene na metalne nosače na galeriji namenjenoj crkvnom horu.

Prema nalazu Zavoda, unutrašnje jedinice gotovo u potpunosti zatvaraju prostor između stubova galerije i onemogućavaju njeno normalno korišćenje. Uređaji, cevi i kanali zaklanjaju delove zidnog slikarstva, a vidljive instalacije uz oslikane površine narušavaju sagledavanje fresaka i jedinstvo enterijera.

Zavod se u svom odgovoru osvrće i na položaj uređaja sa aspekta grejanja. Navodi se da je postavljanje uređaja u gornjoj zoni objekta nepovoljno za zagrevanje prostora za vernike, jer se zagrejan vazduh zadržava u višim delovima, dok donja zona ostaje bez odgovarajućeg toplotnog komfora. Na protok vazduha dodatno utiče i zidana prepreka ispred zone izduva.

PVC vrata postavljena bez uslova Zavoda

Na severnom i južnom ulazu u crkvu postavljena su dvokrilna zastakljena PVC vrata sa nadsvetlom.

Prema nalazu Zavoda, vrata su naknadno ugrađena u ravni unutrašnjeg zida, a njihov materijal, profil i način postavljanja nisu u skladu sa arhitektonskim karakterom objekta i vrednostima spomenika. Zavod navodi i da su promenom izgleda ulaza freske unutar otvora postale teže sagledive.

Uvidom u dokumentaciju Zavod je utvrdio da za sistem klimatizacije i ugradnju PVC vrata nisu podneti zahtevi niti su izdati uslovi za preduzimanje mera tehničke zaštite.

Ikonostas nije izveden u skladu sa izdatim uslovima

Kada je reč o ikonostasu, Zavod navodi da su prethodno bili izdati uslovi, ali da izvedeno stanje nije u skladu sa tim uslovima.

Istovremeno, u odgovoru se navodi da su radovi na zidnom slikarstvu izvedeni u skladu sa uslovima Zavoda.

Prema oceni Zavoda, način izvođenja pojedinih radova nije u skladu sa principima konzervatorske zaštite, koji podrazumevaju minimalnu intervenciju, očuvanje originalnog materijala i izbegavanje narušavanja arhitektonskih, umetničkih i spomeničkih vrednosti objekta.

Zavod najavljuje dalji postupak

Zavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo navodi da će pokrenuti postupak i doneti odgovarajući akt kojim će biti utvrđene mere u vezi sa nepravilno postavljenim klima-uređajima i instalacijama, sanacijom intervencije na kamenoj fasadi, uklanjanjem i zamenom PVC vrata, kao i usklađivanjem izvedenog ikonostasa sa ranije izdatim uslovima tehničke zaštite.

Podnosiocu zahteva biće dostavljen primerak akta, kao i obaveštenje o preduzetim merama.

„Mladi Milanovca“ traže odgovore o radovima i novcu

Udruženje „Mladi Milanovca“ navodi da im se prethodno obraćali građani zabrinuti zbog intervencija na crkvi, nakon čega je udruženje zatražilo reakciju nadležne ustanove za zaštitu kulturnog nasleđa.

U svom obraćanju udruženje ističe da Crkvu Svete Trojice ne smatra vlasništvom sveštenika, predsednika opštine, političke stranke ili jedne generacije, već delom istorije i identiteta Gornjeg Milanovca i zaštićenim kulturnim dobrom.

Udruženje je prethodno od Zavoda dobilo predračun broj 1197/26, izdat 18. avgusta 2026. godine, u iznosu od 31.400 dinara, za uslugu „uvida na licu mesta po prijavi izvođenja radova na crkvi u Gornjem Milanovcu bez uslova i saglasnosti Zavoda za zaštitu spomenika kulture“.

„Mladi Milanovca“ su na iznos reagovali pitanjem zbog čega bi građani trebalo dodatno da plaćaju stručni uvid institucije čiji rad već finansiraju kroz javne prihode. 

Udruženje naglašava da njihova inicijativa, kako navode, nije usmerena protiv vere ili vernika.

„Niko ovde ne dovodi u pitanje veru, vernike niti pravo Crkve da živi i razvija se.“

U saopštenju se posebno postavlja pitanje novca koji je iz opštinskog budžeta ranije izdvojen za radove na crkvi.

Prema dokumentaciji na koju se udruženje poziva, za radove na oslikavanju crkve iz opštinskog budžeta izdvojeno je 2,5 miliona dinara 2021. godine, zatim 500.000 dinara na prvom konkursu 2022. godine i još pet miliona dinara na drugom konkursu iste godine.

Udruženje navodi i da je za novi ikonostas izdvojeno 2,5 miliona dinara, dok je ukupna vrednost tog projekta, prema podacima koje iznosi, bila 5,1 milion dinara.

Na osnovu tih podataka, „Mladi Milanovca“ navode da je iz opštinskog budžeta za oslikavanje crkve i ikonostas izdvojeno najmanje 10,5 miliona dinara.

Udruženje sada traži kompletnu dokumentaciju o radovima, njihovom finansiranju, pribavljenim dozvolama i uslovima Zavoda, kao i odgovore na pitanja ko je odobravao i kontrolisao izvođenje radova.

Jedno od pitanja koje postavljaju jeste i da li su klima-uređaji i PVC vrata finansirani javnim novcem, kao i ko će snositi troškove njihovog eventualnog uklanjanja, premeštanja i sanacije objekta.

„Mladi Milanovca“ navode da će nastaviti da traže dokumentaciju o radovima i finansiranju, kao i odgovor o načinu na koji će biti sprovedene mere koje Zavod bude naložio.

Za sada je, prema zvaničnom odgovoru Zavoda, utvrđeno da za sistem klimatizacije i PVC vrata nisu bili podneti zahtevi niti izdati uslovi Zavoda, dok izvedeno stanje ikonostasa nije u skladu sa prethodno izdatim uslovima. Dalje mere biće predmet postupka koji je Zavod najavio.

Redakcija GMINFO obratila se 30. septembra Eparhiji žičkoj sa molbom za komentar i odgovor na pitanja u vezi sa ovom temom.

Do zaključenja teksta, 1. oktobra, odgovor Eparhije žičke nije dostavljen. Ukoliko odgovor naknadno stigne, objavićemo ga.

 

gminfo.rs