Ova strategija, izrađena na osnovu domaćih i evropskih zakonodavnih regulativa u oblasti zaštite životne sredine, energetike i trgovine, prvi je korak ka nadogradnji postojećeg sistema primarne i sekundarne selekcije otpada u opštini Gornji Milanovac, koja i sama ima puni smisao samo ako se samoodrživi reciklabilni krug zatvori. Ovaj lokalni Plan upravljanja komunalnim otpadom predviđa implementaciju svih neophodnih elemenata za taj proces unutar narednih deset godina, sa procenom efekata i nastavka programa za još deset.

Uopšteno uzev, Plan opisuje naredne, unapređenje stepene izdvajanja, sakupljanja i separacije reciklabilnog iz komunalnog otpada; pripremu ili preradu sekundarnih sirovina i plasman na tržištu. To će rezultirati efikasnijim poslovanjem lokalne privrede, razvoju novih preduzeća, čistiju okolinu, manje račune i troškove za građane, ulaganja u zajedničku infrastrukturu. U tom smislu svi bi trebalo da budu povezani u lanac saradnje ka istom cilju. Za početak su, kako se navodi u Planu, neophodni:

Prema navodima strategije JKP, fnansiranje početne investicije izgradnje malih linija za kompostiranje se može vršiti sopstvenim kapitalom, komercijalnim kreditom banke, akcionarskim ulaganjima, uključivanjem strateškog partnera i na druge načine. Domaćinstva se moraju ohrabriti da samostalno kompostiraju deo zelenog otpada za sopstvene potrebe kroz program subvencija za opremu ili kroz umanjenje računa za komunalne usluge. Na osnovu predviđenih, odnosno, procenjenih parametara, biće urađena finansijska analiza rada koja može poslužiti kao vrlo realna početna informacija za donošenje odluka i procenu iznosa ukupnih investicija. Nakon donošenja odluke o izboru načina i uslova rada, organizacije, finansiranja kao i vlasničke strukture i ostalih uslova, neophodno je uraditi detaljnu ili prvo prethodnu studiju izvodljivosti. Trenutno mnogi uslovi još nisu poznati i to može uticati na ishod proračuna prihoda i rashoda.

Prilikom projekcije količina komunalnog otpada, koji će se stvarati do 2032. godine uzeta je u obzir promena broja stanovnika i promena životnog standarda građana. Očekivana ukupna količina otpada, koja se generiše u Gornjem  Milanovcu na osnovu sadašnje izmerene količine (od 39.990 stanovnika prema popisu iz 2022.) za 2032 godinu je 20 tona po godini. Prema metodologiji korišćenoj u Programu  upravljanja otpadom u Srbiji količina otpada, koja bi se odlagala na deponiju je oko 18.000 tona, prema  sadašnjem trendu, ali bi ona trebalo sukcesivno da se smanjuje ukoliko bi se uporedo povećavao stepen reciklaže, odnosno ispunjenosti ovog plana.

Do dostizanja opšteg cilja može se najpre dolaziti ostvarivanjem pojedinačnih ciljeva, koji se odnose na svakodnevne aktivnosti građana i JКP. Unapređen sistem upravljanja komunalnim otpadom kroz povećanu stopu reciklaže, smanjeno odlaganje biorazgradivog otpada na deponije i smanjeno odlaganje otpada na nesanitarne deponije, podrazumeva i:

• povećanje stope reciklaže komunalnog otpada na ukupnih 25% po masi do 2025. godine i 35% do 2030. godine;

• povećanje stope pripreme za ponovnu upotrebu i reciklažu komunalnog otpada na minimalno 55% po težini do kraja 2025. i minimalno 60% po težini do kraja 2030. godine;

• smanjenje odlaganja biorazgradivog otpada na deponiju do 2028. godine, na 75% ukupne količine biorazgradivog otpada stvorenog 2008. godine;

• do kraja 2029. godine uspostavljeno odvojeno sakupljanje za papir, metal, plastiku, staklo i tekstil;

• povećanje stope reciklaže biootpada na 20% do 2025. i 40% do 2029. godine;

• povećanje stope reciklaže papira i kartona na 25% do 2025. i 35% do 2029;

• smanjenje odlaganja otpada na nesanitarne deponije na 0% do 2034. godine.

Sprečavanje nastajanja otpada i smanjenje količine otpada predstavlja sam vrh u hijerarhiji upravljanja otpadom, jer će manja količina doprineti i manjim troškovima u daljem procesu. Za prve rezultate u sprovođenju mera sprečavanja i smanjivanja količina otpada biće potrebno duže disciplinovano pridržavanje u primeni svih mera. Ovaj pristup podrazumeva:

• Strogu prevenciju nastanka otpada kroz izbegavanje upotrebe opasnih materija ili upotrebe u proizvodnji, potrošnji i distribuciji zastarelih ili nepotrebnih štetnih materija, korišćenjem njihovih supstituta;

• Ponovnu upotrebu proizvoda za istu ili drugu namenu, sa ili bez tretmana, osim upotrebe u energetske svrhe;

• Zamenu sirovina, odnosno postepeno izbacivanje ili zamena materijala koji su nepoželjni u tokovima otpada;

•  Zamenu tehnologija, odnosno korišćenje najbolje raspoložive tehnologije;

•  Reformulaciju  proizvoda  uz  promovisanje  principa  čistije  proizvodnje  uindustriji, uz podsticanje sistema upravljanja životnom sredinom po EMS, ISO 14000 standardu, označavanja ekološki povoljnih proizvoda i slično;

•  Mere domaćinskog ponašanja uz stimulisanje kupovine ekološki prihvatljivih proizvoda i  uvođenje sistema kaucije kako bi se, umesto odlaganja, proizvodi usmerili ponovnoj upotrebi;

• Do kraja decembra 2029. uspostaviti odvojeno sakupljanje frakcija opasnog otpada koje proizvode domaćinstva;

• Izgraditi kapacitete za upravljanje opasnim i industrijskim otpadom na regionalnom nivou.

• Povećanje pokrivenosti sistema odvojenog sakupljanja ambalažnog otpada na 100% do 2028.;

• Recikliranje masenog udela celokupnog ambalažnog otpada od 65% do 2025. i 70% do 2030.;

• 50% težine za plastiku do 2025.i 55% do 2032.

• 25% težine za drvo do 2025. i ZO% do 2030.

• 70% težine za crne metale do 2025 .i 80% do 2030.

• 50% težine za aluminijum do 2025. i 60% do 2030.

• 70% težine za staklo do 2025. i 75 % do 2030.

• 75% težine za papir i karton do 2025. i 85% do 2030;

• Povećanje stope sakupljanja otpadnih prenosivih baterija i akumulatora na ukupnih 25% po masi do 2031. godine;

• Povećanje stope sakupljanja  otpada od električne  i elektronske  opreme iz domaćinstava na 45% do 2031. godine;

• Povećanje  stope  pripreme  za  ponovnu upotrebu, recikliranje i druge vrste ponovnog iskorišćenja materijala, uključujući i razastiranje otpada kao zamene za druge materijale neopasnim otpadom od građenja i rušenja, isključujući prirodni materijal definisan na 40% do 2029.godine.

Jedini način za ostvarivanje rezultata u ovoj oblasti jeste edukacija stanovništva gde se ukazuje na značaj određenih postupaka separacije otpada, istovremeno sa uvođenjem realnih cena u sektoru upravljanja otpadom. Politika redukcije otpada, inicijativa, detalji plan i sprovođenje mera i aktivnosti na sprečavanju nastajanja i smanjivanju količina otpada (posebno ambalažnog) primarno su u nadležnosti države, odnosno ministarstva u skladu sa Programom i Zakonom o upravljanju otpadom.

Za  razliku od drugih  opcija  u hijerarhiji  upravljanja  otpadom, redukcija otpada nije opcija koja se može odabrati u nedostatku drugih. O njoj se mora razmišljati svaki put kada se donosi odluka o korišćenju resursa. Redukcija mora biti osmišljena u fazi projektovanja, preko izrade, pakovanja, do transporta i plasmana proizvoda. Građani takođe treba aktivno da učestvuju u redukciji otpada kupovinom proizvoda sa zamenljivom ambalažom.

Instrumenti koji uključuju projektovanje pre proizvodnje, promene u upravljanju i procesu proizvodnje i razvoj čistijih tehnologija i bezotpadnih tehnologija, zahtevaju preduzimanje mera  na nacionalnom nivou, ali i nivou preduzeća. Projektovanje proizvodnje potrebno je tako zaokružiti da otpad u jednom procesu proizvodnje može biti sirovina u drugoj prizvodnji. Predviđa se sprečavanje nastajanja otpada na izvoru kroz obezbeđenje alternativa za podsticanje domaćinstva i privrede.

Lokalna samouprava treba da preduzme korake da se minimizira otpad i da bude aktivna u  promociji i obrazovanju, na primer obezbeđivanjem kućnih kompostera za hranu iz domaćinstva idistribucijom pisanog materijala o sprečavanju nastajanja otpada.

Razvoj tržišta za materijale koji se mogu reciklirati, formiranje berze otpada za regionalne i lokalne potrebe, u smislu podsticanja potražnje za takvim materijalima, uvođenje novih proizvoda od recikliranih materijala ili s povećanim njihovim udelom su ključni i podrazumevaju:

•  Podsticanje uvođenja sistema kućnog kompostiranja bio-otpada, kako organski otpad ne bi opterećivao komunalni sistem zbrinjavanja otpada;

•  Uvođenje ponovnog korišćenja nekih vrsta otpada, recimo u građevinarstvu kroz selektivne metode rušenja objekta;

•  Upotreba otpada u energetske svrhe;

•  Preduzimanje aktivnosti za razvijanje javne svesti kod domaćinstava, privrede i u školama, koje su povezane sa uvodom u nove pristupe upravljanju otpadom;

•  Rad sa lokalnim preduzećima i proizvođačima radi podsticanja proizvodnje uz razmatranje krajnjih efekata, tako da se otpad dobijen od proizvoda može smanjiti;

•  Uspostavljanje aktivnosti za sprečavanje nastajanja otpada putem informativno edukativnh javnih kampanja, tačnije sistemske edukacije stanovništva.

Izuzetno značajnu ulogu za sprečavanje i smanjenje količina otpada imaju i ekonomski instrumenti, na primer uključivanje stvarne cene postupanja sa otpadom u cenu proizvoda i usluga, uvođenje tarifa za različite postupke i načine tretmana i odlaganja otpada, uvođenje  merenja komunalnog i neopasnog otada i naplata usluga na osnovu stvarne količine otpada.

Da bi se ostvarile pozitivne promene u sprečavanju nastanka i smanjenju količina otpada od velike je važnosti sistemska edukacija stanovništva. Edukacija mora biti organizovana, ciljana i redovna. Potrebno je razvijat i svest šire javnosti o uzročno-posledičnoj vezi ponašanja zajednice i pojedinaca i nastanka otpada. Cilj edukacije je postepeno menjanje navika i prihvatanje novih obrazaca pozitivnog ponašanja.

Nužan je i ojačan kapacitet institucija u oblasti upravljanja otpadom i usklađena rerulativa sa propisima EU. Jačanje kapaciteta institucija odnosi se na usklađivanje pravnog okvira sa pravnim tekovinama EU, poboljšanje praćenja i izveštavanja u oblasti upravljanja otpadom, te jačanje kapaciteta inspekcije za zaštitu životne sredine.

Uzevši u obzir da na području opštine postoji samo jedan inspektor za zaštitu životne sredine, samo 22. ljudi koji u okviru JКP-a pokrivaju teritoriju cele opštine, može se zaključiti da nedostaje i broj zaposlenih u sistemu upravljanja otpadom. Na teritoriji opštine Gornji Milanovac, takođe, inspecijski nadzor se obavlja od strane jednog komunalnog inspektora i jednog ekološkog, uz rad šest komunalnih redara. Кomunalna milicija ne postoji.

Nakon svih preduzetih postupaka kod proizvođača – generatora otpada u cilju smanjenja količine otpada, nastali otpad treba pravilno sakupiti i odložiti. Adekvatno odlaganje i tretman otpada na izvoru su od najveće važnosti za postizanje ponovnog korišćenja proizvoda za istu ili drugu namenu.

Rukovanje na mestu nastanka otpada predstavlja iznošenje otpada iz svih vrsta objekata i odlaganje u odgovarajuće posude pre organizovanog sakupljanja i odnošenja. Elementi koji se razmatraju pri izboru posuda su: tip posude koja se koristi, lokacija, estetičnost i bezbednost po životnu sredinu i zdravlje ljudi i način odnošenja. Na taj način građani sami vrše sortiranje pojedinih vrsta otpada koji se mogu reciklirati, čime se skraćuje put otpada do ponovnog korišćenja, uz smanjenje troškova naknadnog sortiranja i povećanja kvaliteta recikliranih materijala i proizvoda. Troškovi proizvodnje i eksploatacije ovakvih posuda su viši u odnosu na konvencionalne, ali je ceo sistem isplativiji.

Povećanje količine ponovo korišćenog otpada je jedan od glavnih ciljeva, što uslovljava da ponovno korišćenje bude isplativo sa tehničkog stanovišta, da dodatni troškovi za ponovno korišćenje budu na istom nivou ili niži u poređenju sa drugim metodama tretmana otpada. Odgovornost za postizanje ciljeva za sakupljanje i korišćenje otpada treba da bude na proizvođačima i uvoznicima robe koja stiže na tržište. Povećanje troškova za odlaganje otpada je podsticaj za ponovnu upotrebu i minimizaciju otpada. Za povećanje tržišta pri korišćenju proizvoda za istu ili drugu namenu, neophodno je:

Aktivnosti koje se odnose na ponovnu upotrebu otpada su:

•  Osmišljavanje i izvođenje kampanja za promociju u saglasnosti sa nacionalnim aktivnostima da se proizvođači otpada upoznaju sa razvojem prakse i podsticanjem aktivne uloge u ponovnom korišćenju otpada;

•  Ispitivanje  načina  sakupljanja  radi  utvrđivanja   najpovoljnijih  šema  za sakupljanje komunalnog otpada namenjenog ponovnoj upotrebi;

•  Razvoj inicijativa ponovnog korišćenja nekih vrsta otpada (u građevinarstvu) kroz selektivne metode rušenja objekta;

•  Promocija razvoja tržišta za materijale koji se mogu ponovo koristiti;

• Sprovođenje analiza sastava komunalnog otpada;

•  Preduzimanje aktivnosti za razvijanje javne svesti kod domaćinstava, privrede i u školama sa uvodom u nove pristupe upravljanju otpadom;

•  Rad sa  lokalnim  preduzećima  i proizvođačima  radi  podsticanja  ponovne upotrebe, odnosno ponovnog korišćenja proizvoda za istu ili drugu namenu.

Predloženi sistem upravljanja komunalnim otpadom zasniva se na složenoj strukturi koja se do određenog nivoa nadovezuje na postojeći sistem sakupljanja i transporta otpada. Кljučni elementi budućeg plana infrastrukture za upravljanje otpadom uključuju i aktivnosti u vezi sa recikliranjem pojedinih delova komunalnog otpada, kao što su papir, staklo, plastika, građevinski otpad i šut. Predlaže se da buduća infrastruktvra za upravljanje otpadom u lokalu sadrži:

• Proširenje sistema sakupljanja komunalnog otpada uz nabavku potrebne opreme i razvijanja infrastrukture u cilju pokrivanja opštine 100%;

• Postavljanje novih kontejnera na mesto nastanka novih divljih deponija i njihovo postepeno pomeranje ka odgovarajućim mestima za prikupljanje; divlje deponije nastaju i pored svakodnevnih  napora koji se ulažu u kontrolisanje ove vrste problema;

•  Izgradnja  kompostane pri deponiji Vujan i postrojenja za predtretman kanalizacionog mulja;

• Postavljanje odlagališta za baterije najavnim mestima (škole, opština, bolnica) i prikupljanje ovog toka otpada;

• Osnivanje, proširenje i održavanje mreže kontejnera za primarnu selekciju otpada u  cilju preduzimanja  aktivnosti  sistematskog  recikliranja  i sticanja neophodnog iskustva;

• Nabavka novih vozila za prikupljanje otpada;

• Nabavka manjeg vozila za transport do 5 tona reciklabilnih otpada;

•  Formiranje reciklažnih ostrva u urbanim sredinama;

•  Izgradnja centra za upravljanje drvenim i bio otpadom kako bi se smanjile količine otpada koje se otpremaju na sanitarnu deponiju ili razvoj ovog centra sa drugom lokalnom samouprvavom u skladu sa ovim programom;

• Formiranje platoa sa nadstrešnicom i boksevim za frakcije za reciklažu građevinskog otpada, droblje ni neopasan otpad bi mogao da se koristi za nasipanje puteva.

•  Skladište elektronskog otpada. Organizacija prikupljanja elektronskog otpada svaka dva meseca, po principu kampanja za uklanjanje kabastog otpada.

•  Postavljanje novih tipskih kontejnera koji su već u upotrebi za PET u urbanim i većim ruralnim sredinama;

•  Postrojenje za kaptaciju i prikupljanje deponijskog gasa ili spaljivanje na baklji (jedno postrojenje za deponiju Vujan);

•  Postavljanje ukupno 55 kontejnera 1,1 kubna metra za reciklažu stakla u urbanim i većim ruralnim sredinama (prema Programu postavlja se jedna lokacija sa kontejnerima za staklo na 700 stanovnika);

•  Izgradnja postrojenja za tretman poljoprivredno g otpada u seoskim područjima;

•  Ulaganje u prikupljanje otpada koji se mogu ponovo iskoristi u saradnji sa industrijom;

• Uspostavljanje mreže sakupljanja opasnog otpada iz domaćinstava od 2028. godine.

U cilju ispunjavanja ovih zahteva, sistem postojećeg sakupljanja otpada značajno će se proširiti praćeno adekvatnimbrojem specijalnih vozila za sakupljanje otpada sa presom 7 i 15 m3 i brojem kontejnera kapaciteta od 1,1m3. Uz to koristiće se određen broj specijalizovanih vozila samopodizača za skupljanje otpada iz kontejnera čiji je kapacitet 5 m3. Bitan deo infrastrukture je i dostupnost dobro opremljene radionice u cilju održavanja.

Najvažniji cilj je finansijski održiva delatnost upravljanja otpadom zasnovana na principu „zagađivač plaća“. Potrebno je primeniti princip pune nadoknade troškova za usluge sakupljanja i odlaganja otpada i uvođenje podsticajnih instrumenata za ponovnu upotrebu i reciklažu otpada. Potrebno je da se naplata vrši prema količini proizvedenog otpada, a ne prema veličini nepokretnosti, odnosno kvadratu stambenog prostora, jer u tom slučaju ne postoji motivacija za smanjenje nastajanja otpada na izvoru i za reciklažom.

Skupština opštine usvojila je ovaj plan 5. maja. Iako je teško predvideti kretanja cena na tržišu kroz narednih deset, pa i više godina, za potpuni prelazak sa postojećeg na novi način upravljanja otpadom u opštini, kako se navodi, potrebno je – prema današnjim cenama na tržištu roba i usluga – 79.415.700 dinara (blizu 80 miliona RSD).

Ceo dokument pogledajte OVDE

povezani članci

Sve što treba da znam o … UVOD
Sve što treba da znam o transparentnosti lokalne samouprave
Sve što treba da znam o strukturi lokalne samouprave (01)
Sve što treba da znam o lokalnom budžetu (01)
Sve što treba da znam o lokalnom budžetu (02)
Sve što treba da znam o strukturi lokalne samouprave (02)
Sve što treba da znam o etičkim normama za funkcionere lokalne samouprave
Sve što treba da znam o Pisarnici (Jedinstvenom upravnom mestu) 
Sve što treba da znam o slobodnom pristupu informacijama